Nếu có người gọi điện nói thẻ bảo hiểm y tế của bạn hay của cha mẹ "bị khoá vì lấy thuốc vượt mức" và yêu cầu chuyển tiền, đọc mã xác nhận hoặc cài một ứng dụng để "mở khoá", hãy cúp máy. Không làm theo bất cứ yêu cầu nào qua cuộc gọi đó. Sau đó tự kiểm bằng cách đến quầy bảo hiểm y tế nơi mình khám hoặc liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội qua kênh chính thức mình tự tìm.
Chiêu này nhắm vào người đang dùng thuốc dài ngày, vì họ sợ nhất chuyện bị cắt thuốc. Phần dưới giải thích cơ quan thật làm việc ra sao, các câu kẻ gian hay dùng, cách dặn cha mẹ, và những việc phải làm ngay nếu lỡ chuyển tiền.
Kịch bản thường gặp và vì sao nó đánh đúng nỗi sợ
Kịch bản quen thuộc như sau. Người gọi xưng là cán bộ bảo hiểm xã hội hoặc nhân viên bệnh viện, đọc đúng họ tên, có khi đọc đúng cả năm sinh và nơi đăng ký khám. Họ nói hệ thống phát hiện người này lấy thuốc ở nhiều nơi, vượt mức cho phép, thẻ sẽ bị khoá và phải hoàn trả tiền thuốc đã lấy. Muốn giữ thẻ, phải nộp ngay một khoản "truy thu" hoặc "bảo lãnh".
Với người bệnh mạn tính, thẻ bảo hiểm y tế gắn liền với hộp thuốc mỗi tháng. Bị khoá thẻ nghĩa là có thể phải tự trả toàn bộ tiền thuốc. Nỗi sợ ấy khiến nhiều người làm theo ngay, nhất là người già ở nhà một mình, không có ai bên cạnh để hỏi.
Thông tin cá nhân kẻ gian đọc ra có thể đến từ nhiều nguồn rò rỉ khác nhau. Việc họ biết tên bạn không chứng minh họ là cán bộ thật. Đó chỉ chứng minh thông tin của bạn đã bị lộ ở đâu đó.
Ví dụ giả định: bà Sáu sống một mình, mỗi tháng đi lấy thuốc ở trạm y tế phường. Một buổi trưa, bà nhận cuộc gọi báo thẻ sắp khoá, phải nộp 30 đơn vị tiền truy thu. Người gọi dặn đừng nói với ai để "khỏi lộ hồ sơ". Bà định ra ngân hàng thì gặp cô hàng xóm, cô bảo bà gọi cho con trai trước. Con trai đưa bà ra quầy bảo hiểm, thẻ vẫn bình thường. Toàn bộ khác biệt nằm ở một cuộc gọi cho người thân trước khi chuyển tiền.
Cơ quan thật làm việc thế nào, theo nguyên lý chung
Không đòi chuyển khoản vào tài khoản cá nhân qua điện thoại. Các khoản phải nộp hay hoàn trả, nếu có, đi kèm văn bản, có nơi làm việc rõ ràng, người dân có thể đến tận nơi hỏi.
Không yêu cầu đọc mã xác nhận gửi về điện thoại. Mã một lần dùng để đăng nhập tài khoản ngân hàng hay tài khoản định danh của chính bạn. Không ai có lý do chính đáng để hỏi mã đó.
Không bắt cài ứng dụng qua đường dẫn gửi trong tin nhắn. Ứng dụng chính thức được tải từ kho ứng dụng chính thức của điện thoại, do bạn tự tìm, không phải từ đường dẫn người lạ gửi.
Không doạ bắt giữ hay khởi tố qua điện thoại. Lời doạ "nếu không nộp trong hôm nay sẽ bị xử lý" là dấu hiệu rõ nhất của lừa đảo.
Có thể kiểm lại tại chỗ. Mọi vấn đề thật về thẻ đều có thể hỏi tại quầy bảo hiểm y tế của cơ sở khám hoặc tại cơ quan bảo hiểm xã hội. Nếu người gọi ngăn bạn đi hỏi, đó là lừa.
Không cấm bạn bàn với người nhà. Cán bộ thật không có lý do gì để bắt người dân giữ bí mật với con cháu. Câu "đừng nói với ai" chỉ phục vụ người muốn bạn quyết một mình, thật nhanh, khi chưa kịp hỏi ai.
Câu kẻ gian hay nói, sự thật phía sau và việc nên làm
Đối chiếu từng câu dưới đây khi nhận cuộc gọi lạ. Không cần nhớ hết, chỉ cần nhớ rằng câu nào thúc chuyển tiền ngay thì đều đáng ngờ.
| Câu nghe được | Sự thật phía sau | Nên làm gì |
|---|---|---|
| "Thẻ của bác bị khoá vì lấy thuốc vượt mức" | Muốn biết thẻ còn dùng được không, hỏi ở quầy bảo hiểm y tế là rõ | Cúp máy, đến quầy bảo hiểm y tế hỏi |
| "Phải nộp tiền truy thu trong hôm nay" | Cơ quan thật không thu tiền qua điện thoại vào tài khoản cá nhân | Không chuyển, kể cả số tiền nhỏ |
| "Đọc mã vừa gửi về máy để xác minh" | Mã đó dùng để chiếm tài khoản của bạn | Không đọc mã cho bất kỳ ai |
| "Bấm vào đường dẫn để cài ứng dụng mở khoá" | Ứng dụng lạ có thể đọc tin nhắn, chiếm tài khoản ngân hàng | Không bấm, xoá tin nhắn |
| "Không được nói với con cháu, sẽ lộ hồ sơ" | Cô lập người già để không ai can ngăn | Gọi ngay cho con cháu |
| "Chuyển máy cho công an làm việc" | Người thứ hai vẫn là đồng bọn | Cúp máy, tự đến công an xã, phường |
Bảng này hữu ích khi in ra hoặc chép tay dán cạnh điện thoại bàn của cha mẹ. Nhìn thấy câu quen trong bảng, cha mẹ sẽ dễ nhận ra hơn là phải nhớ lời dặn.
Tự kiểm lịch sử lấy thuốc của mình ở đâu
Nếu cuộc gọi làm bạn lo thật sự rằng thẻ có vấn đề, cách kiểm đúng là tự đi hỏi. Quầy bảo hiểm y tế ở nơi bạn đăng ký khám ban đầu có thể cho biết thẻ còn hạn không, đang hưởng ở mức nào theo nhóm đối tượng, và các lần khám, lấy thuốc gần đây có được ghi nhận bình thường không.
Cơ quan bảo hiểm xã hội nơi bạn sinh sống cũng giải đáp được, qua quầy tiếp dân hoặc kênh tổng đài, cổng thông tin chính thức mà bạn tự tra, không phải số máy người lạ đọc cho. Một số kênh trực tuyến chính thức cho phép người dân xem quá trình tham gia và sử dụng thẻ; hỏi cán bộ quầy để được hướng dẫn cách tra đúng kênh.
Mang theo thẻ hoặc giấy tờ tuỳ thân, các giấy hẹn tái khám và bảng kê lần lấy thuốc gần nhất nếu còn. Nếu thật sự có điều gì cần điều chỉnh, cán bộ sẽ hướng dẫn thủ tục bằng văn bản, bạn có thời gian để hỏi bác sĩ, hỏi người nhà, không ai bắt bạn quyết trong năm phút.
Trong lúc chờ đi kiểm, đừng vì sợ thẻ bị khoá mà ngưng đi lấy thuốc theo hẹn. Thẻ có thật sự vướng gì thì quầy sẽ nói rõ, còn thuốc đang dùng thì không nên để đứt chỉ vì một cuộc gọi lạ.
Dặn cha mẹ ở nhà một mình: danh sách kiểm
Người già ở nhà một mình là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất. Ngồi với cha mẹ mười lăm phút, đánh dấu từng mục:
- Cha mẹ biết rằng cơ quan bảo hiểm xã hội, bệnh viện, công an không bao giờ đòi chuyển tiền hay đọc mã qua điện thoại.
- Có một câu cúp máy quen miệng, ví dụ "Để bác hỏi con cái đã rồi gọi lại", và biết rằng cúp máy ngang là không có lỗi gì.
- Có số của một người con dán ở chỗ dễ thấy, để gọi ngay khi nhận cuộc gọi lạ về tiền, thẻ hay thuốc.
- Điện thoại của cha mẹ không cài ứng dụng lạ; nếu có, con cái giúp kiểm lại.
- Cha mẹ biết thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám, giấy hẹn để ở đâu, và biết mang đến quầy bảo hiểm y tế khi cần hỏi.
- Cả nhà thống nhất: không ai trách cha mẹ nếu lỡ nghe máy hay lỡ làm sai, để cha mẹ dám kể ngay.
Mục cuối quan trọng không kém các mục trên. Người già sợ bị con cái chê thường giấu chuyện, và chính sự im lặng đó cho kẻ gian thêm thời gian.
Lỡ chuyển tiền hoặc lỡ đọc mã: làm ngay theo thứ tự
Nếu đã lỡ, càng làm nhanh càng tốt. Không cần chờ chắc chắn mới làm.
- Gọi ngay cho ngân hàng qua số in trên thẻ hoặc đến quầy giao dịch, đề nghị khoá tài khoản, khoá thẻ, báo giao dịch có dấu hiệu lừa đảo.
- Nếu đã cài ứng dụng lạ, tắt mạng điện thoại, nhờ người hiểu biết hoặc cửa hàng uy tín gỡ ứng dụng, đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ một máy khác.
- Chụp lại số máy đã gọi, tin nhắn, đường dẫn, biên lai chuyển khoản.
- Trình báo công an xã, phường nơi cư trú, mang theo mọi bằng chứng.
- Đến quầy bảo hiểm y tế hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để kiểm thẻ, cho yên tâm rằng việc lấy thuốc vẫn bình thường.
Nếu trong lúc hoảng sợ người già thấy đau ngực, khó thở, choáng váng, lơ mơ, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nặng nào như yếu liệt nửa người, gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Lúc đó chưa tính chuyện tiền hay chuyện thẻ; nếu cha mẹ đang dùng thuốc thì mang theo vỏ thuốc để bác sĩ biết.
Câu trả lời mẫu khi nhận cuộc gọi
Không cần đôi co, không cần chứng minh mình biết đó là lừa. Một câu đủ để kết thúc:
"Cảm ơn anh, chuyện thẻ thì nhà cháu sẽ ra quầy bảo hiểm y tế hỏi trực tiếp. Chào anh." Nói xong thì cúp máy, không chờ người kia đáp, không gọi lại vào số đó.
Nếu người gọi cố giữ máy, doạ dẫm hay chuyển sang một "cán bộ" khác, câu trả lời vẫn vậy. Cuộc gọi càng gấp gáp, càng nên cúp sớm.
Lời nhắn mẫu người con gửi vào nhóm gia đình sau khi cha mẹ kể có cuộc gọi lạ:
"Cả nhà ơi, sáng nay bố nhận cuộc gọi nói thẻ bảo hiểm y tế bị khoá vì lấy thuốc nhiều, đòi nộp tiền. Bố chưa chuyển gì. Chiều nay con đưa bố ra quầy bảo hiểm kiểm lại. Ai gọi cho bố mẹ thì nhắc giúp: có ai đòi tiền, đòi mã qua điện thoại là cúp máy, gọi cho con."
Lời nhắn như vậy vừa báo tin, vừa nhắc cả nhà, vừa cho cha mẹ thấy mình làm đúng. Lần sau gặp chuyện, cha mẹ sẽ kể sớm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cơ quan bảo hiểm xã hội có gọi điện thông báo khoá thẻ bảo hiểm y tế không?
Các vấn đề về thẻ được giải quyết qua thủ tục có văn bản và nơi làm việc rõ ràng, người dân có thể đến tận nơi hỏi. Cuộc gọi nào yêu cầu chuyển tiền, đọc mã hay cài ứng dụng ngay để giữ thẻ đều đáng ngờ, nên cúp máy và tự đi kiểm.
Lấy thuốc bảo hiểm y tế ở nhiều nơi có bị phạt tiền qua điện thoại không?
Việc sử dụng thẻ được cơ sở khám và cơ quan bảo hiểm xã hội theo dõi theo quy định hiện hành. Nếu có điều gì cần điều chỉnh, bạn sẽ được hướng dẫn trực tiếp, không bị đòi nộp tiền vào tài khoản cá nhân qua một cuộc gọi.
Kẻ gian biết rõ họ tên, năm sinh của bố mẹ thì có phải cán bộ thật không?
Không. Thông tin cá nhân có thể bị lộ từ nhiều nguồn. Việc người gọi đọc đúng tên chỉ cho thấy dữ liệu đã bị rò rỉ, không chứng minh họ là cán bộ. Cách kiểm duy nhất là tự liên hệ cơ quan qua kênh mình tự tìm.
Sợ thẻ bị khoá thì có nên tạm ngưng lấy thuốc theo hẹn không?
Không nên. Đến quầy bảo hiểm y tế để hỏi rõ tình trạng thẻ, và vẫn đi lấy thuốc theo lịch bác sĩ hẹn. Nếu thật sự có vướng mắc, cán bộ sẽ hướng dẫn cách giải quyết mà không để người bệnh bị đứt thuốc.
Đã đọc mã xác nhận cho người gọi thì phải làm gì đầu tiên?
Gọi ngay cho ngân hàng qua số in trên thẻ để khoá tài khoản và thẻ, đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ một máy khác, rồi trình báo công an xã, phường. Làm càng sớm càng có cơ hội ngăn thiệt hại.
Làm sao giúp cha mẹ lớn tuổi không bị lừa qua điện thoại?
Dán một tờ ghi những câu kẻ gian hay dùng cạnh điện thoại, tập cho cha mẹ câu cúp máy quen miệng, để số của con ở chỗ dễ thấy, và nói rõ rằng cả nhà sẽ không trách nếu cha mẹ lỡ làm sai, để cha mẹ dám kể ngay.