Người có công với cách mạng, một số nhóm thân nhân của họ, và người khuyết tật ở mức nặng trở lên thường được ngân sách nhà nước đóng thẻ bảo hiểm y tế, kèm mức hưởng cao khi lấy thuốc trong danh mục. Việc đầu tiên là kiểm xem thẻ của người nhà bạn đã ghi đúng nhóm này chưa, vì nhóm ghi trên thẻ quyết định phần tiền thuốc gia đình phải cùng chi trả mỗi tháng.
Chỗ hay sót không nằm ở luật mà ở giấy: hồ sơ người có công chưa cập nhật, thân nhân không biết mình cũng thuộc diện, người khuyết tật chưa được xác định mức độ nên chưa có thẻ theo nhóm. Bài này đi qua từng trường hợp, giấy tờ cần chuẩn bị, và những khoản tiền thuốc mà dù thẻ ở mức cao vẫn cần kế hoạch riêng.
Ai thuộc diện, giấy tờ nào chứng minh, hỏi ở đâu
Bảng dưới theo nguyên lý chung. Diện cụ thể và mức hưởng thay đổi theo quy định hiện hành, hãy hỏi lại nơi ghi ở cột cuối trước khi kết luận:
| Trường hợp | Thẻ BHYT thường do ai đóng | Giấy tờ chứng minh | Hỏi ở đâu |
|---|---|---|---|
| Người có công với cách mạng đang hưởng chế độ | Ngân sách nhà nước | Quyết định hưởng chế độ, giấy chứng nhận | UBND xã, phường, nơi quản lý hồ sơ người có công |
| Thân nhân của người có công thuộc diện được hỗ trợ | Ngân sách đóng toàn bộ hoặc hỗ trợ một phần tuỳ diện | Giấy tờ chứng minh quan hệ, quyết định của người có công | UBND xã, phường |
| Người khuyết tật nặng, đặc biệt nặng | Ngân sách nhà nước | Giấy xác nhận mức độ khuyết tật do UBND xã, phường cấp | UBND xã, phường |
| Người khuyết tật nhẹ | Thường theo nhóm khác (hộ gia đình, người lao động…) | Giấy xác nhận khuyết tật | UBND xã, phường, cơ quan bảo hiểm xã hội |
| Trẻ em khuyết tật | Thường đã có thẻ trẻ em hoặc thẻ theo diện khuyết tật | Giấy khai sinh, giấy xác nhận khuyết tật | UBND xã, phường |
Nếu người nhà bạn thuộc cùng lúc nhiều diện, ví dụ vừa là thân nhân người có công vừa là người khuyết tật nặng, thẻ thường được cấp theo diện có quyền lợi cao hơn. Thấy thẻ ghi diện thấp hơn, mang giấy tờ của cả hai diện tới hỏi.
Mức hưởng cao không có nghĩa là mọi viên thuốc đều miễn phí
Với các nhóm này, phần quỹ trả cho thuốc trong danh mục khi khám đúng tuyến thường ở mức cao, có nhóm gần như không phải cùng chi trả. Nhưng nguyên lý chung của bảo hiểm y tế vẫn áp dụng: thuốc ngoài danh mục không được quỹ trả; thuốc có điều kiện thanh toán riêng chỉ được trả theo điều kiện đó; khám không đúng nơi đăng ký mà không có giấy chuyển, giấy hẹn thì phần quỹ trả cho ngoại trú có thể giảm hẳn.
Ví dụ giả định: chú Tư là thương binh, thẻ BHYT ở mức hưởng cao. Mỗi tháng tiền thuốc trong danh mục khoảng 15 đơn vị, chú gần như không phải trả. Nhưng bác sĩ kê thêm một thuốc ngoài danh mục, mỗi tháng 8 đơn vị, và tiền xe từ nhà lên bệnh viện tỉnh mỗi lần 3 đơn vị. Cộng lại, nhà chú vẫn tốn 11 đơn vị mỗi tháng dù thẻ "tốt nhất". Mọi con số là ví dụ giả định; mức hưởng thật xem quy định hiện hành.
Hiểu vậy để gia đình không sốc khi nhận bảng kê có dòng tự trả, và để biết khoản nào cần tìm hỗ trợ thêm. Phần lớn các nguồn hỗ trợ ngoài thẻ, như phòng công tác xã hội hay hội người bệnh, nhắm đúng vào phần thuốc ngoài danh mục và chi phí đi lại.
Với người có công đã lớn tuổi, nhiều người bệnh cùng lúc vài bệnh, đơn thuốc dài và mỗi nơi khám kê một phần. Gom tất cả đơn và biên lai vào một sổ, mỗi tháng cộng riêng phần quỹ trả và phần tự trả. Nhìn tổng một năm, gia đình mới thấy khoản nào thật sự nặng để mang đi hỏi, thay vì lo từng tờ biên lai lẻ.
Danh sách kiểm giấy tờ, làm một lần cho chắc
Nhiều gia đình người có công có giấy tờ từ rất lâu, cất mỗi nơi một tờ. Gom lại một bìa và kiểm:
- Quyết định hưởng chế độ hoặc giấy chứng nhận người có công, bản chính cất ở nhà, bản sao mang theo khi cần.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân nếu người dùng thẻ là vợ, chồng, con hoặc cha mẹ của người có công.
- Giấy xác nhận mức độ khuyết tật, còn đúng với tình trạng hiện tại; nếu tình trạng nặng hơn trước, hỏi việc xác định lại.
- Thẻ BHYT còn hạn, đúng nhóm, đúng họ tên, ngày sinh.
- Nơi đăng ký khám ban đầu phù hợp với chỗ ở và khả năng đi lại hiện nay.
- Sổ hoặc túi giữ đơn thuốc, biên lai phần tự trả, xếp theo tháng.
- Ghi chú tên cán bộ chính sách xã hội ở UBND xã, phường và lần gần nhất đã hỏi.
Với người khuyết tật đi lại khó, hỏi thêm cơ sở khám có cách nào để người nhà lấy thuốc thay theo đơn đã kê không, cần giấy uỷ quyền hay giấy gì. Mỗi nơi có hướng dẫn riêng, đừng tự đoán.
Các bước khi người nhà mới được công nhận diện chính sách
Có gia đình mới được công nhận người có công, hoặc người thân mới được xác định mức độ khuyết tật. Giai đoạn chuyển tiếp này hay có tháng tiền thuốc bị tính theo thẻ cũ. Làm theo thứ tự để không bị hụt:
- Nhận quyết định hoặc giấy xác nhận, photo vài bản, cất bản chính vào bìa riêng.
- Hỏi UBND xã, phường: thẻ BHYT theo diện mới được cấp khi nào, ai làm thủ tục, gia đình cần nộp thêm gì.
- Nếu đang có thẻ hộ gia đình còn hạn, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội xem thẻ cũ dùng tới khi nào, có được hoàn phần đã đóng cho thời gian trùng không.
- Trong lúc chờ thẻ mới, vẫn lấy thuốc như thường bằng thẻ đang có, giữ đủ biên lai từng lần.
- Khi có thẻ mới, mang tới quầy BHYT nơi khám để cập nhật, kiểm lại bảng kê lần lấy thuốc đầu tiên xem đã tính theo diện mới chưa.
- Ghi vào sổ thuốc của gia đình ngày thẻ mới có hiệu lực, để sau này đối chiếu khi cần.
Đừng chờ có thẻ mới mới đi lấy thuốc. Thuốc đứt quãng vì đợi giấy là thiệt hại không ai bù được. Nếu tháng chờ đó tiền thuốc quá sức, nói với bác sĩ và hỏi phòng công tác xã hội, đồng thời hỏi quầy BHYT xem phần đã trả trong giai đoạn chuyển tiếp có được xem xét lại không.
Những chỗ quyền lợi hay bị sót
Thân nhân không biết mình thuộc diện. Nhiều người nghĩ chỉ người có công mới có thẻ. Thực tế một số nhóm thân nhân cũng được ngân sách đóng hoặc hỗ trợ đóng thẻ. Hỏi UBND xã, phường với giấy tờ của người có công trong tay.
Khuyết tật chưa được xác định mức độ. Người khuyết tật cần giấy xác nhận mức độ khuyết tật thì mới được xét theo diện. Nếu người nhà bạn chưa từng làm, hỏi UBND xã, phường về thủ tục xác định mức độ khuyết tật.
Tình trạng đã nặng hơn nhưng giấy vẫn ghi mức cũ. Mức độ khuyết tật ghi trên giấy ảnh hưởng tới diện được hưởng. Khi tình trạng thay đổi, hỏi về việc xác định lại.
Chuyển nơi ở mà không chuyển hồ sơ. Hồ sơ người có công và người khuyết tật gắn với nơi quản lý. Chuyển chỗ ở thì hỏi thủ tục chuyển hồ sơ để thẻ được cấp tiếp đúng diện.
Mua thêm thẻ hộ gia đình cho người đã có thẻ diện chính sách. Tiền mất mà quyền lợi không tăng. Kiểm trước khi đóng tiền thẻ đầu năm.
Khi phần tự trả vẫn quá sức
Thẻ ở mức cao giải quyết phần trong danh mục. Phần còn lại, nếu là thuốc ngoài danh mục dùng lâu dài, cần một cuộc nói chuyện thẳng thắn với bác sĩ điều trị. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó. Bác sĩ có thể cho biết có phương án nào trong danh mục phù hợp hay không, và quyết định là của bác sĩ.
Song song, mang giấy tờ diện chính sách cùng hoá đơn tự trả tới phòng công tác xã hội của bệnh viện. Với người có công và người khuyết tật, nhiều nơi có thêm kênh hỗ trợ qua các hội, đoàn thể ở địa phương dành cho cựu quân nhân, người khuyết tật, người khó khăn; hỏi UBND xã, phường để được giới thiệu đúng nơi, không tự tìm qua mạng.
Nếu người nhà đang hết thuốc mà có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, co giật, lơ mơ, yếu liệt nửa người, gọi số cấp cứu hoặc tới cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, mang theo vỏ thuốc và giấy tờ diện chính sách.
Câu hỏi mẫu cho quầy BHYT và cán bộ chính sách
Xếp theo thứ tự, đưa kèm thẻ và giấy tờ diện chính sách:
- "Chị ơi, bố em là thương binh, chị xem giúp thẻ BHYT của bố em đang ghi đúng diện chưa, bố em được hưởng mức nào khi lấy thuốc ở đây ạ?"
- "Mẹ em là vợ của người có công, em muốn hỏi mẹ em có thuộc diện được cấp thẻ BHYT không, cần giấy gì ạ?"
- "Em trai em khuyết tật, chưa có giấy xác nhận mức độ, em làm thủ tục ở đâu, mất bao lâu ạ?"
- "Dòng thuốc này nhà em vẫn phải trả, chị giải thích giúp em là thuốc ngoài danh mục hay vì lý do khác ạ?"
- "Em trai em đi lại khó, em có thể lấy thuốc thay theo đơn của bác sĩ không, cần mang giấy gì ạ?"
Câu trả lời ghi vào sổ, kèm ngày và tên quầy. Nếu được hướng dẫn bổ sung giấy, hỏi rõ bản chính hay bản sao, có cần xác nhận không, để khỏi đi lần thứ ba.
Câu hỏi thường gặp
Người có công với cách mạng lấy thuốc BHYT có phải trả tiền không?
Phần thuốc trong danh mục khi khám đúng tuyến thường được quỹ trả ở mức cao, nhưng thuốc ngoài danh mục và thuốc có điều kiện thanh toán riêng vẫn có thể phải tự trả. Hỏi quầy BHYT về mức hưởng hiện hành của diện ghi trên thẻ.
Thân nhân người có công có được cấp thẻ BHYT không?
Một số nhóm thân nhân người có công được ngân sách đóng hoặc hỗ trợ đóng thẻ, tuỳ diện theo quy định hiện hành. Bạn mang giấy tờ chứng minh quan hệ và giấy tờ của người có công tới UBND xã, phường để hỏi.
Người khuyết tật cần giấy gì để được cấp thẻ BHYT theo diện?
Thường cần giấy xác nhận mức độ khuyết tật do UBND xã, phường cấp. Người khuyết tật ở mức nặng trở lên thường được ngân sách đóng thẻ; mức nhẹ hơn thì theo nhóm khác. Hỏi cán bộ chính sách xã hội để biết thủ tục.
Thẻ BHYT ghi sai diện chính sách thì sửa ở đâu?
Mang thẻ cùng giấy tờ chứng minh diện chính sách tới UBND xã, phường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để hỏi. Thẻ ghi sai diện có thể khiến phần cùng chi trả tiền thuốc mỗi tháng cao hơn mức đúng.
Người khuyết tật không tự đi lấy thuốc được thì người nhà lấy thay được không?
Nhiều cơ sở cho phép người nhà lấy thuốc thay theo đơn đã kê, nhưng giấy tờ yêu cầu khác nhau giữa các nơi. Hỏi quầy BHYT nơi khám xem cần mang thẻ, giấy tờ tuỳ thân hay giấy uỷ quyền.