Trước khi nhờ người thân đi nước ngoài mua thuốc về, hãy hỏi bác sĩ kê đơn và quầy bảo hiểm y tế trước. Nhiều gia đình nhờ mua vì tưởng rẻ hơn hoặc tốt hơn, nhưng khi cộng đủ, họ mất phần bảo hiểm y tế lẽ ra được trả, không có hoá đơn trong nước, không đổi trả được, và người bệnh khó đối chiếu hộp thuốc lạ với đơn bác sĩ đã kê.
Bài này không bàn chuyện thuốc ở đâu tốt hơn, việc đó thuộc về bác sĩ. Bài chỉ bày ra các khoản tiền và rủi ro ít ai tính khi nhờ mua hộ, kèm một bảng tính giả định, những câu nên hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi nhờ, và việc cần làm nếu nhà đã có sẵn thuốc mua hộ.
Vì sao nhiều gia đình nhờ mua hộ
Lý do thường gặp nhất là nghe nói thuốc ở nước ngoài rẻ hơn. Lý do thứ hai là tin rằng "hàng bên đó chuẩn hơn". Lý do thứ ba là thuốc bác sĩ kê đang phải mua ngoài, giá cao, nên nhân dịp có người đi thì nhờ luôn. Có gia đình nhờ vì một lần cơ sở khám báo tạm hết thuốc và sợ lần sau lại thiếu.
Những lý do ấy đều dễ hiểu. Nhưng mỗi lý do có một câu hỏi đi kèm mà ít người đặt ra. Rẻ hơn so với cái gì: so với giá nhà thuốc, hay so với phần mình thật sự phải trả sau khi bảo hiểm y tế đã trả thay một phần? Chuẩn hơn theo ai: theo lời người kể, hay theo bác sĩ đang điều trị? Sợ thiếu thuốc: đã hỏi quầy bảo hiểm y tế về cách lấy thuốc khi cơ sở tạm hết chưa?
Trả lời được ba câu đó, nhiều gia đình nhận ra việc nhờ mua hộ không cần thiết, hoặc chỉ cần thiết trong một tình huống hẹp mà bác sĩ đã đồng ý.
Ví dụ giả định: chị Hà có em gái làm việc ở nước ngoài, mỗi năm về một lần. Năm nào chị cũng gửi danh sách thuốc của mẹ nhờ em mua, nghĩ là đỡ tiền. Một lần chị đem hoá đơn đi hỏi quầy bảo hiểm y tế, mới biết phần lớn các thuốc ấy nằm trong danh mục, mẹ chị lấy qua bảo hiểm thì quỹ trả một phần, nhà chỉ cùng chi trả phần còn lại. Tính lại, khoản nhờ mua hộ mỗi năm chẳng đỡ được gì. Từ đó chị chỉ nhờ em mua quà, còn thuốc thì theo đơn bác sĩ.
Bảng tính giả định: một đợt thuốc nhờ mua hộ so với lấy trong nước
Ví dụ giả định, dùng "đơn vị" thay cho tiền thật. Giả sử thuốc trong đơn có giá trong nước 100 đơn vị một đợt, và được bảo hiểm y tế trả một phần. Con số thật xem theo quy định hiện hành và từng loại thuốc.
| Khoản | Lấy trong nước theo đơn | Nhờ mua ở nước ngoài |
|---|---|---|
| Giá đợt thuốc | 100 đơn vị (giả định) | 70 đơn vị quy đổi (giả định) |
| Phần bảo hiểm y tế trả thay | Có thể được trả một phần, nếu thuốc trong danh mục, đúng điều kiện | Không |
| Phần gia đình trả | Ví dụ 30 đơn vị | 70 đơn vị cộng quà cảm ơn người mua hộ |
| Hoá đơn trong nước | Có | Không, chỉ có hoá đơn nước ngoài nếu người mua giữ lại |
| Đổi trả khi sai, hỏng | Hỏi lại nơi bán | Gần như không được |
| Khi thuốc không đúng như đơn | Có người cấp phát để hỏi | Phải khám lại, mua lại trong nước |
Trong ví dụ, giá nước ngoài thấp hơn giá trong nước, nhưng phần gia đình bỏ ra lại nhiều hơn, vì đã mất phần bảo hiểm y tế. Đây là chỗ nhiều người tính nhầm nhất: so giá niêm yết với giá niêm yết, quên rằng mình không trả giá niêm yết khi lấy thuốc qua bảo hiểm.
Rủi ro không nằm ở giá
Hộp thuốc khác hẳn hộp quen dùng. Thuốc bán ở nước khác có thể mang tên thương mại khác, bao bì khác, chữ nước ngoài. Người bệnh lớn tuổi dễ nhầm, hoặc dùng trùng với thuốc vẫn lấy qua bảo hiểm.
Không chắc là đúng thứ bác sĩ kê. Cùng một tên gọi chung có thể có nhiều dạng bào chế khác nhau. Chỉ bác sĩ hoặc dược sĩ đối chiếu mới biết có đúng với đơn hay không.
Bảo quản trên đường. Hành lý ký gửi có thể nóng hoặc lạnh bất thường. Một số thuốc cần giữ nhiệt độ ổn định, đi qua chuyến bay dài là chuyện không ai kiểm được.
Hướng dẫn bằng tiếng nước ngoài. Tờ hướng dẫn kèm hộp không đọc được thì người nhà dễ đoán mò. Mọi thắc mắc cần hỏi bác sĩ, dược sĩ trong nước.
Không ai chịu trách nhiệm khi có chuyện. Người mua hộ có lòng tốt, nhưng không phải người bán, cũng không phải người kê đơn. Có chuyện thì gia đình tự lo.
Quy định mang thuốc qua cửa khẩu. Mỗi nước, mỗi thời điểm có quy định riêng về số lượng và loại thuốc được mang theo người. Người mua hộ có thể gặp rắc rối nếu không hỏi trước cơ quan hải quan.
Trước khi nhờ ai mua: câu hỏi cho bác sĩ, dược sĩ và quầy bảo hiểm
Ghi ra, hỏi lần lượt. Nếu sau khi hỏi mà bác sĩ vẫn thấy cần, bạn sẽ biết chính xác phải nhờ mua gì, bao nhiêu.
- Với bác sĩ kê đơn: "Thưa bác sĩ, nhà em có người sắp đi nước ngoài. Thuốc bác sĩ kê cho mẹ em, nhà em có cần mua ở đó không, hay trong nước vẫn lấy được ạ? Em không muốn tự đổi gì."
- Với quầy bảo hiểm y tế: "Chị ơi, thuốc này trong đơn của mẹ em có được bảo hiểm trả không? Nếu cơ sở tạm hết thì nhà em lấy ở đâu, cần giấy gì ạ?"
- Với dược sĩ ở nhà thuốc có giấy phép: "Anh chị cho em hỏi thuốc theo đơn này có bán ở đây không, giá tham khảo khoảng bao nhiêu, có xuất hoá đơn được không ạ?"
- Nếu bác sĩ đồng ý cho mua ở nước ngoài: "Bác sĩ ghi giúp em tên hoạt chất, dạng thuốc và cách nhận biết để người mua hộ không mua nhầm, và khi về em mang hộp lên cho bác sĩ xem trước khi dùng được không ạ?"
- Với người sẽ mua hộ: hỏi họ đã tìm hiểu quy định mang thuốc về chưa, và nhờ họ giữ hoá đơn mua bên đó.
Câu thứ tư đặt người bệnh vào vòng an toàn: thuốc mua về được bác sĩ xem trước khi dùng. Nếu bác sĩ không đồng ý, thì nhà mình đã tiết kiệm được cả tiền lẫn công nhờ vả.
Những cái sai hay gặp khi nhờ mua hộ
Mua dư cho "cả năm". Nhân tiện có người đi, gia đình nhờ mua thật nhiều cho đỡ phải nhờ lần sau. Đến khi bác sĩ điều chỉnh đơn, số thuốc dư nằm lại trong tủ, tiền thì đã chi.
Mua giúp luôn cho người quen cùng bệnh. Thuốc kê cho người này không phải để người khác dùng. Khi có chuyện, người mua giúp ở thế khó xử, mà tiền cũng khó đòi.
Vứt hoá đơn nước ngoài. Hoá đơn là thứ duy nhất chứng minh thuốc mua ở đâu, ngày nào, giá bao nhiêu. Thiếu nó thì không hỏi được bảo hiểm thương mại, cũng không đối chiếu được khi cần.
Để người mua hộ tự chọn thay. Người đi xa tới quầy thuốc bên đó, không thấy đúng hộp thì mua "loại tương tự". Người mua hộ không có chuyên môn, và người bán bên đó không biết người bệnh của bạn.
Không báo bác sĩ. Lần tái khám sau, bác sĩ vẫn tưởng người bệnh đang dùng thuốc cũ. Mọi đánh giá dựa trên giả định sai, và tiền khám lần đó coi như tốn phí một phần.
Nếu trong nhà đã có sẵn thuốc mua hộ
Nhiều gia đình đọc tới đây thì đã có sẵn vài hộp trong tủ. Đừng vứt đi cũng đừng tự dùng tiếp. Mang các hộp đó, cùng đơn thuốc hiện tại, đến hỏi bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ: hộp này là gì, có trùng với thuốc đang lấy qua bảo hiểm không, nhà mình nên làm gì với nó.
Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền, và cũng đừng tự ngưng thuốc lấy qua bảo hiểm để "dùng cho hết" hộp mua hộ. Nếu chi phí đang khó, nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó; quyết định dùng thuốc nào là của bác sĩ.
Nếu người bệnh đã dùng thuốc mua hộ mà có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, phù mặt – môi, nổi mẩn lan nhanh, lơ mơ, co giật, yếu liệt nửa người hoặc chảy máu không cầm, gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền. Mang theo hộp thuốc, kể cả hộp chữ nước ngoài, để bác sĩ tra được người bệnh đã dùng gì.
Khi nào việc mua ở nước ngoài thật sự cần, và làm sao cho đúng
Có những tình huống hẹp mà bác sĩ điều trị có thể cân nhắc việc người bệnh dùng thuốc mua ở nước ngoài, ví dụ một thuốc chưa có trong nước. Khi đó, mọi việc nên đi theo hướng dẫn của bác sĩ, không phải theo lời rao hay lời kể.
Giữ đầy đủ: hoá đơn mua bên đó, tờ hướng dẫn, ghi chú của bác sĩ về việc đồng ý. Ghi vào sổ thuốc gia đình ngày mua, số lượng, số tiền quy đổi theo cách nhà mình ghi. Những giấy tờ này cần khi tái khám, khi người bệnh phải vào viện, hoặc khi hỏi công ty bảo hiểm sức khoẻ thương mại xem có hỗ trợ phần nào không.
Và đừng để việc mua ở nước ngoài trở thành thói quen ngầm. Mỗi lần nhờ mua là một lần hỏi lại bác sĩ, vì tình trạng người bệnh, thuốc trong nước và quy định đều có thể đã thay đổi.
Với người được nhờ, cũng nên nói rõ từ đầu: chỉ mua đúng thứ bác sĩ đã ghi, đúng số lượng đã dặn, giữ hoá đơn, và không mua thêm gì theo lời giới thiệu bên đó. Nói trước như vậy đỡ cho cả hai bên những cuộc gọi khó xử về sau.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc mua ở nước ngoài có rẻ hơn mua trong nước không?
Giá niêm yết có lúc thấp hơn, nhưng khi mua ở nước ngoài, gia đình mất phần bảo hiểm y tế lẽ ra được trả, không có hoá đơn trong nước và không đổi trả được. Tính đủ các khoản, phần tiền thật sự bỏ ra thường không rẻ hơn.
Thuốc mua hộ ở nước ngoài có được bảo hiểm y tế thanh toán không?
Không. Bảo hiểm y tế chỉ thanh toán thuốc được kê và cấp tại cơ sở khám chữa bệnh có hợp đồng trong nước, theo danh mục và điều kiện quy định hiện hành. Thuốc mua ở nước ngoài thì gia đình tự trả toàn bộ.
Mang thuốc từ nước ngoài về có bị giới hạn không?
Có. Mỗi nước và mỗi thời điểm có quy định riêng về loại và số lượng thuốc được mang theo người. Người mua hộ nên hỏi trước cơ quan hải quan để không gặp rắc rối ở cửa khẩu và không bị giữ hàng.
Thuốc mua hộ có tên khác hộp quen dùng thì có dùng thay được không?
Không tự dùng thay. Mang hộp thuốc cùng đơn hiện tại đến hỏi bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ. Tên và bao bì khác có thể dẫn tới dùng trùng hoặc dùng nhầm, và chỉ người có chuyên môn mới đối chiếu được.
Đã mua hộ nhiều hộp thuốc về rồi thì làm gì cho khỏi phí?
Mang các hộp đến hỏi bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ để biết có dùng được không và dùng thế nào. Đừng tự ngưng thuốc đang lấy qua bảo hiểm để dùng cho hết thuốc mua hộ, và không cho người khác dùng.
Thuốc bác sĩ kê đang phải mua ngoài giá cao thì có cách nào nhẹ hơn?
Nói thật với bác sĩ rằng chi phí đang khó và hỏi có phương án phù hợp hơn không, hỏi quầy bảo hiểm y tế về phần được trả, hỏi phòng công tác xã hội của cơ sở khám về hỗ trợ. Không tự đổi thuốc vì tiền.