Khi một người quen mời bạn mua thuốc hay "sản phẩm trị bệnh" trong một nhóm kín, bạn hoàn toàn có thể từ chối mà không làm mất lòng, bằng một câu ngắn chuyển quyết định về bác sĩ điều trị: "Thuốc men nhà mình đều hỏi bác sĩ trước, cảm ơn chị đã nghĩ đến." Không cần tranh luận sản phẩm tốt hay xấu, không cần giải thích chuyện tiền.
Lời mời từ người quen khó từ chối hơn quảng cáo rất nhiều, vì nó đi kèm tình cảm, nể nang và cả những câu chuyện có thật về một người "đã khỏi". Phần dưới đây giúp bạn hiểu mô hình tiền phía sau những nhóm này, nhận ra lúc nên dừng, có sẵn câu từ chối cho từng mức thân, và giữ được quan hệ sau đó.
Vì sao lời mời từ người quen khó từ chối hơn quảng cáo
Quảng cáo trên mạng, bạn lướt qua là xong. Lời mời của một người bạn cũ, một cô hàng xóm, một người họ hàng thì khác: bạn sợ họ buồn, sợ bị cho là không tin họ, sợ lần sau gặp ngại. Người mời thường cũng thật lòng tin sản phẩm mình bán, vì chính họ hoặc người nhà họ đã dùng và thấy "đỡ". Sự chân thành ấy khiến lời mời càng khó cưỡng.
Nhóm kín làm cảm giác tin cậy tăng thêm. Trong nhóm, ai cũng khen, ai cũng kể chuyện khỏi bệnh, có ảnh "trước và sau", có người "chuyên gia" trả lời câu hỏi. Người mới vào dễ nghĩ: nhiều người như vậy, chẳng lẽ ai cũng sai. Nhưng nhóm kín là nơi người quản trị chọn ai được nói gì; những người không thấy hiệu quả hay đã bỏ đi thì bạn không nghe được.
Hiểu vậy để thấy rằng từ chối không có nghĩa là nghi ngờ con người của người quen. Bạn chỉ từ chối một sản phẩm và một cách mua mà bạn không kiểm được, và đó là quyền của bạn.
Mô hình tiền phía sau nhiều nhóm bán thuốc
Nhiều nhóm bán sản phẩm "trị bệnh" vận hành theo kiểu người bán được hưởng hoa hồng không chỉ từ phần mình bán, mà còn từ phần người mình giới thiệu bán. Người quen mời bạn mua, rồi sau đó có thể mời bạn làm "đại lý", "cộng tác viên" để mua giá sỉ. Mỗi tầng người đều phải nhập hàng trước, và áp lực bán lại đổ lên chính quan hệ bạn bè, họ hàng.
Về phía người mua, cách tính tiền thường có những điểm giống nhau: giá bán theo "liệu trình" hay "combo", ít khi bán lẻ; liệu trình đầu có quà tặng, liệu trình sau "giá ưu đãi cho người cũ"; hiếm khi có hoá đơn của cơ sở được phép bán thuốc; đổi trả gần như không có vì "hàng đã bóc".
Ví dụ giả định: cô Lan mua liệu trình đầu 40 đơn vị qua người bạn cũ. Một tháng sau, cô được mời làm cộng tác viên, nhập 200 đơn vị hàng để được giá tốt. Cô không bán được cho ai ngoài hai người em, phần hàng còn lại nằm trong tủ. Tổng số tiền đã chi, nếu tính đủ, lớn hơn cả năm tiền thuốc cô tự trả khi lấy thuốc theo đơn qua bảo hiểm y tế.
Không phải nhóm nào cũng như vậy, nhưng khi thấy có lời mời "làm đại lý", "kinh doanh cùng", đó là lúc nên lùi lại xa nhất. Từ lúc đó, bạn không còn chỉ là người mua một hộp sản phẩm, mà là người bỏ vốn vào một chuỗi bán hàng dựa trên tình cảm của chính mình với bạn bè, họ hàng.
Dấu hiệu nên dừng lại: danh sách kiểm
Gặp từ hai dấu hiệu trở lên trong một lời mời, nên dừng hẳn và mang câu hỏi đến bác sĩ đang điều trị cho mình hoặc người nhà:
- Sản phẩm được nói là "trị dứt", "thay được thuốc tây", "không cần uống thuốc bác sĩ kê nữa".
- Chỉ bán theo liệu trình, combo; không bán lẻ để thử.
- Không có hoá đơn của cơ sở được phép bán thuốc, chỉ có giấy viết tay hoặc tin nhắn.
- Trong nhóm không cho đặt câu hỏi công khai, ai hỏi khó thì bị nhắn riêng hoặc mời ra khỏi nhóm.
- Người mời gợi ý bạn làm đại lý, cộng tác viên, nhập hàng trước.
- Có "chuyên gia", "bác sĩ" trong nhóm tư vấn mà không có tên đầy đủ, nơi làm việc để kiểm.
- Bạn được dặn đừng nói với bác sĩ đang điều trị, "vì bác sĩ không thích".
Dấu hiệu cuối cùng là nghiêm trọng nhất. Bất kỳ ai khuyên bạn giấu bác sĩ điều trị đều đang đặt sức khoẻ của bạn sau chuyện bán hàng.
Câu từ chối mẫu theo từng mức thân
Không có câu nào dùng chung được cho mọi người. Chọn câu hợp với mức thân, nói ngắn, giọng nhẹ, rồi chuyển chủ đề:
| Người mời | Câu nói mẫu |
|---|---|
| Người quen xã giao trong nhóm | "Cảm ơn anh chị đã chia sẻ. Thuốc men nhà em đều theo bác sĩ điều trị, em không mua thêm ạ." |
| Bạn cũ lâu ngày gặp lại | "Mình quý bạn nên nói thật: chuyện thuốc mình chỉ nghe bác sĩ của mình thôi. Mình vẫn muốn gặp bạn uống cà phê, mình chỉ không mua hàng." |
| Hàng xóm thân | "Em biết chị có ý tốt. Nhà em đang lo tiền thuốc bác sĩ kê đã đủ mệt rồi, em không dám thêm khoản nào, chị thông cảm cho em nhé." |
| Họ hàng lớn tuổi | "Dạ con cảm ơn cô. Để con hỏi bác sĩ của mẹ con trước, bác sĩ bảo được thì con báo cô." |
| Người mời làm đại lý | "Mình không có thời gian và cũng không hợp bán hàng. Bạn đừng giữ suất cho mình nhé." |
Điểm chung của các câu trên: không chê sản phẩm, không nghi ngờ người mời, chỉ nói về nguyên tắc của nhà mình. Một nguyên tắc thì không ai tranh luận được, còn một lời chê thì dễ thành cãi nhau.
Khi người đi bán lại là cha mẹ hay anh chị em
Có những gia đình mà người vào nhóm và bắt đầu bán lại chính là cha mẹ hay một người anh chị. Lúc đó chuyện không chỉ là từ chối mua, mà là lo cho người thân đang bỏ tiền nhập hàng và đang giới thiệu cho người quen của mình.
Đừng bắt đầu bằng việc phủ nhận sản phẩm. Bắt đầu bằng tiền: ngồi xuống cùng ghi ra đã nhập bao nhiêu, đã bán được bao nhiêu, còn tồn bao nhiêu, theo đơn vị giả định của nhà mình. Con số thường tự nói lên điều mà lời khuyên không nói được. Nếu người thân đang dùng chính sản phẩm đó thay cho thuốc bác sĩ kê, việc cấp bách nhất là đưa họ đi gặp bác sĩ điều trị.
Giữa anh chị em, thống nhất trước một điều: không ai mua giúp cho "đỡ tồn hàng". Mua giúp một lần thì lần sau cha mẹ lại nhập thêm, số hàng tồn và số tiền mất cứ thế lớn lên. Thay vào đó, nếu cha mẹ đang cần tiền vì đã nhập quá nhiều, cả nhà bàn cách đỡ cha mẹ một cách minh bạch, có ghi chép, và cha mẹ dừng nhập tiếp.
Nhắc người thân rằng đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền hay vì lời trong nhóm; nếu chi phí đang khó, cả nhà cùng nói thật với bác sĩ. Và nếu người thân đang dùng sản phẩm lạ mà có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, phù mặt – môi, nổi mẩn lan nhanh, lơ mơ, co giật hay yếu liệt nửa người, gọi số cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, mang theo vỏ sản phẩm.
Nếu vẫn muốn hỏi cho rõ trước khi trả lời
Có người không muốn từ chối ngay mà muốn tìm hiểu kỹ trước. Điều đó hợp lý, miễn là hỏi đúng câu và đem câu trả lời đi kiểm ở nơi có chuyên môn, không chỉ nghe trong nhóm. Những câu nên hỏi người mời:
- "Sản phẩm này là thuốc hay thực phẩm bảo vệ sức khoẻ ạ?" Hai loại khác nhau về cách quản lý, và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không phải là thuốc, không thay được thuốc.
- "Ai sản xuất, nhập khẩu, và mình mua thì hoá đơn đứng tên cơ sở nào?" Không trả lời được thì không có nơi chịu trách nhiệm.
- "Nếu dùng không hợp thì đổi trả thế nào, trả tiền lại ra sao?"
- "Một liệu trình bao lâu, tổng cộng phải dùng bao nhiêu liệu trình?" Câu trả lời mơ hồ kiểu "tuỳ cơ địa, dùng lâu mới thấm" là dấu hiệu chi phí không có điểm dừng.
- "Em mang sản phẩm này hỏi bác sĩ của em trước được không?" Người mời phản đối câu này thì không cần hỏi thêm câu nào nữa.
Sau khi có câu trả lời, chụp ảnh sản phẩm, mang đến hỏi dược sĩ ở nhà thuốc có giấy phép và bác sĩ đang điều trị. Nếu thấy quảng cáo nói sản phẩm chữa được bệnh mà không rõ căn cứ, có thể phản ánh với Sở Y tế. Hỏi kỹ như vậy không làm mất lòng ai; nó chỉ làm rõ số tiền bạn sắp bỏ ra đi về đâu.
Giữ quan hệ sau khi từ chối
Lần đầu từ chối thường khó nhất, những lần sau dễ hơn nhiều. Vài việc giúp quan hệ không sứt mẻ:
Chủ động hỏi thăm người quen về chuyện khác ngoài sản phẩm: con cái, sức khoẻ, chuyện xóm. Người mời sẽ thấy bạn vẫn quý họ, chỉ không mua hàng. Nếu muốn rời nhóm, rời lặng lẽ, không cần để lại lời nhắn chê bai. Nếu người mời hỏi lại nhiều lần, nhắc lại đúng câu cũ, giọng vẫn nhẹ; không thêm lý do mới, vì mỗi lý do mới là một chỗ để họ thuyết phục tiếp.
Nếu sau này người quen gặp chuyện vì sản phẩm, như mất tiền hay sức khoẻ có vấn đề, đừng nói "đã bảo mà". Giúp họ giữ giấy tờ, đưa họ đi khám, chỉ chỗ phản ánh. Quan hệ được giữ ở lúc đó, nhiều hơn là lúc bạn từ chối.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối mua thuốc của người quen có bị coi là không tin họ không?
Không nhất thiết, nếu bạn từ chối bằng một nguyên tắc chung của gia đình thay vì chê sản phẩm. Nói rằng thuốc men nhà mình đều hỏi bác sĩ điều trị trước là lý do khó ai phản bác và không làm người mời tự ái.
Sản phẩm bán trong nhóm kín có được bảo hiểm y tế trả tiền không?
Không. Bảo hiểm y tế chỉ thanh toán thuốc do cơ sở khám chữa bệnh có hợp đồng kê và cấp theo danh mục, điều kiện quy định. Sản phẩm mua qua nhóm, người quen thì người mua tự trả toàn bộ và thường không có hoá đơn hợp lệ.
Người quen nói dùng sản phẩm này thì bỏ được thuốc bác sĩ kê, có nên thử không?
Không nên tự làm. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì lời giới thiệu hay vì tiền. Nếu muốn biết, mang sản phẩm đến hỏi bác sĩ đang điều trị; quyết định về thuốc là của bác sĩ.
Được mời làm đại lý bán thuốc thì nên cân nhắc gì?
Cân nhắc rằng bạn sẽ phải nhập hàng trước, bán cho chính người quen, không có hoá đơn hợp lệ của cơ sở được phép bán thuốc và tự chịu rủi ro nếu sản phẩm có vấn đề. Đây là khoản tiền và quan hệ dễ mất cùng lúc.
Đã lỡ mua một liệu trình qua người quen thì nên làm gì?
Giữ hoá đơn, tin nhắn và sản phẩm còn lại, báo bác sĩ điều trị rằng mình đã dùng thứ gì. Đừng mua thêm liệu trình tiếp theo khi chưa hỏi bác sĩ. Nếu có dấu hiệu nặng sau khi dùng, gọi cấp cứu ngay và mang theo vỏ sản phẩm.
Cha mẹ nhập hàng về bán lại cho hàng xóm thì con cái nói thế nào?
Bắt đầu bằng việc cùng cha mẹ tính tiền đã nhập, đã bán, còn tồn thay vì chê sản phẩm. Nếu cha mẹ đang dùng sản phẩm thay thuốc bác sĩ kê, ưu tiên đưa cha mẹ đi gặp bác sĩ điều trị trước.