Nhiều người cao tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế mà không phải tự đóng: ai đang nhận lương hưu thì thường do quỹ bảo hiểm xã hội đóng; ai đang nhận trợ cấp xã hội hằng tháng hoặc trợ cấp dành cho người cao tuổi không có lương hưu thì thường do ngân sách đóng. Việc đầu tiên bạn nên làm là xem cha mẹ mình đang thuộc nhóm nào, rồi hỏi UBND xã, phường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội xem thẻ đã được cấp đúng nhóm chưa.
Kiểm việc này không chỉ để tiết kiệm tiền mua thẻ. Nhóm đối tượng ghi trên thẻ quyết định mức hưởng khi cha mẹ lấy thuốc, tức là phần nhà bạn phải cùng chi trả mỗi tháng. Một tấm thẻ cấp sai nhóm, hoặc cha mẹ đủ điều kiện mà chưa ai làm hồ sơ, có thể khiến gia đình trả thêm suốt nhiều năm mà không biết.
Cha mẹ đang ở tình trạng nào thì ai thường đóng thẻ
Bảng dưới theo nguyên lý chung. Điều kiện cụ thể như độ tuổi, loại trợ cấp thay đổi theo quy định từng thời kỳ, bạn hỏi lại nơi ghi ở cột cuối:
| Tình trạng của cha mẹ | Thẻ BHYT thường do ai đóng | Mức hưởng tiền thuốc | Hỏi ở đâu |
|---|---|---|---|
| Đang nhận lương hưu | Quỹ bảo hiểm xã hội | Theo nhóm hưu trí, tra mức hiện hành | Cơ quan bảo hiểm xã hội |
| Đang nhận trợ cấp xã hội hằng tháng dành cho người cao tuổi | Ngân sách nhà nước | Theo nhóm bảo trợ xã hội | UBND xã, phường |
| Lớn tuổi, không có lương hưu, chưa nhận trợ cấp nào | Có thể đủ điều kiện được hỗ trợ, cần làm hồ sơ | Tuỳ nhóm sau khi được xét | UBND xã, phường |
| Thuộc hộ nghèo, cận nghèo | Ngân sách đóng hoặc hỗ trợ | Theo nhóm hộ nghèo, cận nghèo | UBND xã, phường |
| Người có công, thân nhân người có công | Ngân sách nhà nước | Thường ở mức cao | UBND xã, phường, nơi quản lý hồ sơ người có công |
| Không thuộc nhóm nào ở trên | Gia đình mua theo hộ gia đình | Theo nhóm hộ gia đình | Cơ quan bảo hiểm xã hội, điểm thu |
Một người có thể thuộc nhiều nhóm cùng lúc, ví dụ vừa cao tuổi vừa thuộc hộ cận nghèo. Theo nguyên lý, thẻ được cấp theo nhóm có quyền lợi cao hơn; nếu thấy thẻ đang ghi nhóm thấp hơn, hỏi lại cơ quan bảo hiểm xã hội.
Mức hưởng tiền thuốc của cha mẹ phụ thuộc vào đâu
Tiền thuốc mà cha mẹ phải cùng chi trả mỗi lần lấy thuốc phụ thuộc ba thứ: thuốc có nằm trong danh mục và đúng điều kiện thanh toán không, cha mẹ khám có đúng tuyến không, và nhóm đối tượng ghi trên thẻ. Thứ nhất là chuyện của bác sĩ kê đơn, thứ hai tuỳ cha mẹ đi khám ở đâu và có giấy chuyển, giấy hẹn không. Thứ ba là chuyện giấy tờ, và là chỗ con cái kiểm được ngay tại nhà mà không cần hỏi ai về chuyên môn. Ba thứ ấy cộng lại mới ra con số cuối cùng trên biên lai, nên khi tiền thuốc của cha mẹ khác thường, kiểm lần lượt từng thứ thay vì đoán.
Ví dụ giả định: bà Sáu nhận trợ cấp xã hội hằng tháng nhưng thẻ BHYT lại ghi nhóm mua theo hộ gia đình, vì khi trước con cháu mua thẻ cho bà và không ai báo lại khi bà được xét trợ cấp. Giả sử mỗi tháng tiền thuốc trong danh mục là 20 đơn vị, với nhóm hộ gia đình bà cùng chi trả 5 đơn vị, với nhóm bảo trợ xã hội có thể ít hơn hoặc không. Con số chỉ là ví dụ giả định; con số thật xem quy định hiện hành. Điều đáng nói là phần chênh ấy lặp lại mỗi tháng, mỗi năm.
Mức hưởng còn có giới hạn: thuốc ngoài danh mục không được quỹ trả dù thẻ thuộc nhóm nào. Vì thế đừng kỳ vọng một tấm thẻ nhóm cao sẽ xoá hết tiền thuốc. Nó chỉ làm nhẹ phần trong danh mục, phần còn lại vẫn cần kế hoạch riêng.
Danh sách kiểm thẻ BHYT của cha mẹ, làm trong một buổi
Lấy thẻ hoặc mở thẻ điện tử của cha mẹ, kiểm lần lượt:
- Thẻ còn hạn không, hạn đến khi nào; ghi ngày hết hạn vào chỗ cả nhà cùng thấy.
- Mã nhóm đối tượng trên thẻ ứng với nhóm nào; nếu không đọc được, chụp lại và hỏi quầy BHYT.
- Cha mẹ hiện đang nhận lương hưu, trợ cấp xã hội hay khoản trợ cấp nào khác không.
- Nếu đang nhận trợ cấp mà thẻ ghi nhóm tự mua, đánh dấu để hỏi lại UBND xã, phường.
- Nơi đăng ký khám ban đầu có gần chỗ cha mẹ ở và tiện lấy thuốc không.
- Thông tin họ tên, ngày sinh trên thẻ khớp giấy tờ tuỳ thân không; sai một chữ cũng có thể làm khó khi thanh toán.
- Gia đình còn đang mua thêm một thẻ khác cho cha mẹ theo hộ gia đình không; nếu có, hỏi xem có trùng không.
Làm một lần, ghi kết quả vào sổ thuốc của gia đình. Mỗi năm kiểm lại một lần, nhất là khi cha mẹ thay đổi nơi ở, bắt đầu nhận lương hưu hay trợ cấp mới.
Nếu anh chị em cùng lo cho cha mẹ, chọn một người giữ việc kiểm thẻ và giữ sổ, những người khác hỏi qua người đó. Hai người cùng đi hỏi hai nơi, mỗi người nghe một kiểu, là cách nhanh nhất để cả nhà rối và cha mẹ lo thêm.
Những lúc cha mẹ dễ rơi khỏi quyền lợi mà không ai biết
Cha mẹ chuyển về ở với con ở nơi khác. Trợ cấp và thẻ do ngân sách đóng thường gắn với nơi cư trú. Chuyển chỗ ở mà không làm thủ tục, thẻ cũ hết hạn có thể không được cấp tiếp đúng nhóm. Hỏi UBND xã, phường ở cả nơi cũ lẫn nơi mới.
Đến tuổi được hưởng trợ cấp mà chưa ai làm hồ sơ. Trợ cấp dành cho người cao tuổi không có lương hưu thường cần làm hồ sơ chứ không tự có. Nếu cha mẹ đã lớn tuổi mà chưa nhận gì, hỏi cán bộ chính sách xã hội của địa phương.
Gia đình vẫn đóng tiền thẻ theo hộ cho cha mẹ đã có thẻ khác. Tiền mất mà không thêm quyền lợi. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội để tránh mua trùng.
Thẻ hết hạn trong lúc cha mẹ đang lấy thuốc hằng tháng. Lần lấy thuốc đó có thể phải tự trả toàn bộ. Đặt nhắc hạn trước, và nếu lỡ hết hạn, hỏi quầy BHYT cách xử lý ngay hôm đó.
Những khoản tiền thuốc của cha mẹ mà thẻ không đỡ
Thuốc ngoài danh mục bác sĩ ghi mua ngoài. Dù thẻ thuộc nhóm nào, phần này gia đình tự trả. Giữ hoá đơn để xin hỗ trợ ở phòng công tác xã hội hoặc hội người bệnh nếu quá sức, và hỏi bác sĩ khi muốn biết có phương án trong danh mục không.
Thuốc cha mẹ tự mua thêm ở nhà thuốc theo lời người quen. Khoản này không qua thẻ, và nhiều khi trùng với thuốc đã được cấp. Trước khi cha mẹ mua thêm bất kỳ thứ gì, nhờ dược sĩ hoặc bác sĩ xem cùng đơn đang dùng.
Vật tư theo dõi tại nhà như máy đo, que thử. Thường gia đình tự mua. Hỏi quầy BHYT xem có loại nào được cấp qua cơ sở khám không trước khi mua ngoài.
Tiền xe, tiền người đưa đi lấy thuốc. Với cha mẹ lớn tuổi đi lại khó, khoản này có khi còn lớn hơn phần cùng chi trả. Nếu nơi đăng ký khám ở xa, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về việc đổi nơi đăng ký ban đầu cho gần nhà vào thời điểm được phép đổi.
Cha mẹ ở quê, con ở xa: lo tiền thuốc mà không làm cha mẹ áy náy
Nhiều cụ ngại hỏi quầy, ngại "làm phiền cán bộ", và càng ngại nói với con là tiền thuốc tháng này tăng. Con ở xa có thể giúp bằng cách nhờ cha mẹ chụp đơn thuốc và biên lai mỗi lần lấy thuốc gửi cho mình, để mình cộng sổ thay. Nhìn hoá đơn từng tháng, bạn biết ngay tháng nào có dòng tự trả mới để hỏi.
Khi thấy tiền thuốc của cha mẹ tăng, đừng gợi ý cha mẹ uống thưa ra hay bỏ bớt. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó. Bạn có thể gọi cho cha mẹ trước buổi tái khám, nhắc cha mẹ đưa cho bác sĩ một tờ giấy viết sẵn: "Thưa bác sĩ, tiền thuốc tự trả của bác tháng này tăng, con bác nhờ hỏi bác sĩ có phương án nào trong danh mục bảo hiểm không, bác không tự ý bớt gì ạ."
Nếu cha mẹ sống một mình, dặn cha mẹ và một người hàng xóm tin cậy: khi cha mẹ khó thở, đau ngực, nói đớ, méo miệng, yếu nửa người hay lơ mơ, gọi số cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, mang theo thẻ BHYT và túi thuốc đang dùng.
Câu hỏi mẫu cho cán bộ UBND xã, phường và cơ quan bảo hiểm xã hội
Xếp theo thứ tự nên hỏi, mang theo thẻ và giấy tờ của cha mẹ:
- "Anh chị ơi, mẹ em năm nay đã lớn tuổi, không có lương hưu, em muốn hỏi mẹ em có thuộc diện được nhận trợ cấp và được cấp thẻ BHYT không ạ?"
- "Mẹ em đang nhận trợ cấp hằng tháng mà thẻ BHYT lại ghi nhóm hộ gia đình, anh chị kiểm giúp em có cần đổi không ạ?"
- "Nếu mẹ em chuyển về ở với em ở phường khác thì trợ cấp và thẻ BHYT làm thủ tục ở đâu ạ?"
- "Năm sau nhà em có cần mua thẻ theo hộ gia đình cho mẹ nữa không, hay mẹ em đã có thẻ do nhà nước đóng rồi ạ?"
Ghi câu trả lời, tên cán bộ và ngày hỏi. Nếu được hướng dẫn nộp hồ sơ, xin danh sách giấy tờ bằng văn bản hoặc chụp ảnh tờ hướng dẫn tại quầy.
Câu hỏi thường gặp
Người cao tuổi có được nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí không?
Nhiều người cao tuổi được cấp thẻ mà không phải tự đóng, tuỳ đang nhận lương hưu, trợ cấp xã hội hằng tháng hay thuộc nhóm chính sách khác. Điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành, bạn hỏi UBND xã, phường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Cha mẹ có lương hưu thì tiền thẻ BHYT ai đóng?
Theo nguyên lý chung, người đang nhận lương hưu được quỹ bảo hiểm xã hội đóng thẻ BHYT, gia đình không phải mua thêm. Nếu nhà vẫn đang mua thẻ hộ gia đình cho cha mẹ, hỏi lại cơ quan bảo hiểm xã hội để tránh trùng.
Thẻ BHYT của cha mẹ ghi sai nhóm đối tượng thì có thiệt gì không?
Có thể thiệt, vì nhóm đối tượng quyết định mức hưởng khi lấy thuốc. Nếu cha mẹ thuộc nhóm có quyền lợi cao hơn mà thẻ ghi nhóm thấp hơn, phần cùng chi trả mỗi tháng sẽ cao hơn mức lẽ ra phải trả.
Thẻ BHYT nhóm cao có trả cả thuốc ngoài danh mục cho cha mẹ không?
Không. Thuốc ngoài danh mục không được quỹ trả dù thẻ thuộc nhóm nào. Nếu tiền thuốc ngoài danh mục của cha mẹ quá nặng, nói thật với bác sĩ và hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện.
Cha mẹ chuyển về ở với con thì thẻ BHYT và trợ cấp có mất không?
Không tự mất, nhưng cần làm thủ tục chuyển nơi cư trú và hỏi về việc chi trả trợ cấp, cấp thẻ ở nơi mới. Hỏi UBND xã, phường ở cả hai nơi trước khi chuyển để không bị gián đoạn.