Khi thấy trên đơn thuốc bảo hiểm y tế có một hay vài dòng ghi "mua ngoài", việc nên làm trước tiên là hỏi lại bác sĩ ngay lúc còn ngồi trong phòng khám: dòng này là thuốc gì, vì sao không lấy được ở quầy cấp phát, và nếu nhà mình khó mua thì có phương án nào khác không. Ra khỏi phòng rồi mới thắc mắc thì thường phải xếp hàng lại từ đầu, hoặc đứng ở nhà thuốc mà không biết hỏi ai.
"Mua ngoài" không có nghĩa là bác sĩ làm sai hay cố tình bắt bạn tốn tiền. Nó chỉ cho biết phần thuốc đó sẽ không đi qua quỹ bảo hiểm y tế ở lần khám này, nên tiền do gia đình tự trả. Hiểu đúng dòng chữ ấy, hỏi đúng người, giữ đúng giấy tờ là đủ để bạn trả tiền một cách sáng suốt mà không phải đoán mò, và không tự quyết những việc vốn thuộc về bác sĩ.
"Mua ngoài" trên đơn thường mang một trong ba nghĩa
Cùng một chữ "mua ngoài" nhưng đằng sau có thể là những lý do rất khác nhau. Mỗi lý do dẫn tới một câu hỏi tiếp theo khác nhau, nên phân biệt được thì bạn đỡ phải chạy qua chạy lại.
| Tình huống phía sau | Nghĩa là gì với tiền | Ai trả | Hỏi lại ai nếu chưa rõ |
|---|---|---|---|
| Thuốc không có trong danh mục được bảo hiểm y tế thanh toán | Toàn bộ tiền thuốc đó là phần tự trả | Gia đình | Bác sĩ kê đơn: có lựa chọn nào trong danh mục không |
| Thuốc có trong danh mục nhưng lần kê này không đủ điều kiện thanh toán ghi kèm | Lần này tự trả, lần khác có thể khác | Gia đình | Quầy bảo hiểm y tế: điều kiện cụ thể là gì |
| Thuốc có trong danh mục nhưng cơ sở đang hết hoặc không có | Tạm thời phải tự mua, hoặc chờ, hoặc được cấp thuốc khác | Tuỳ cách cơ sở xử lý | Khoa dược hoặc quầy cấp phát: có hẹn lấy sau không |
| Bác sĩ gợi ý thêm một sản phẩm hỗ trợ không bắt buộc | Tự trả nếu chọn mua | Gia đình | Bác sĩ: món này có bắt buộc theo phác đồ không |
Bảng trên là nguyên lý chung. Cách ghi trên đơn mỗi nơi một kiểu: có nơi in riêng một tờ đơn "mua ngoài", có nơi ghi chú cạnh tên thuốc, có nơi chỉ dặn miệng. Chỗ nào chưa rõ, bạn cứ chỉ vào dòng đó và hỏi thẳng, không cần ngại.
Trường hợp thứ ba, cơ sở hết thuốc, thuộc về chuyện nơi lấy thuốc nhiều hơn là chuyện danh mục; nếu rơi vào đây, hãy hỏi quầy cấp phát xem có giấy hẹn lấy bù hay không trước khi bỏ tiền mua.
Bảy câu hỏi nên hỏi ngay trong phòng khám, xếp theo thứ tự ưu tiên
Thời gian mỗi lượt khám thường ngắn, nên bạn chỉ cần chép sẵn mấy câu dưới đây vào điện thoại hoặc mảnh giấy, đọc lần lượt. Câu nào bác sĩ đã nói rồi thì bỏ qua.
- "Thưa bác sĩ, dòng thuốc này em phải mua ngoài là vì không có trong danh mục bảo hiểm, hay vì ở đây đang hết ạ?"
- "Thuốc này có lựa chọn nào trong danh mục bảo hiểm mà bác sĩ thấy phù hợp với bệnh của nhà em không ạ? Nếu không có thì em hiểu."
- "Thuốc này dùng cho cả đợt hay chỉ mấy ngày đầu? Lần tái khám sau có phải mua tiếp không ạ?"
- "Nhà em hơi khó về tiền. Nếu chưa mua được ngay thì em nên quay lại báo bác sĩ hay báo ai ạ?"
- "Em mua ở nhà thuốc trong bệnh viện hay nhà thuốc bên ngoài cũng được ạ? Có cần mua đúng tên trên đơn không ạ?"
- "Lúc mua em cần đưa dược sĩ tờ nào, và có cần mang thuốc về cho bác sĩ xem lại không ạ?"
- "Nếu dùng mà thấy có gì bất thường thì em quay lại đây hay đi đâu ạ?"
Hai câu đầu là quan trọng nhất vì chúng quyết định phần lớn số tiền. Câu thứ tư nghe có vẻ ngại, nhưng nói sớm bao giờ cũng tốt hơn để bác sĩ biết hoàn cảnh mà cân nhắc. Quyết định cuối cùng về thuốc vẫn là của bác sĩ; việc của bạn là cho bác sĩ đủ thông tin.
Ví dụ giả định: một tờ đơn, hai phần tiền
Chú Tư đi khám ngoại trú bằng thẻ bảo hiểm y tế, nhận một đơn có bốn thuốc. Ba thuốc lấy ở quầy cấp phát, một thuốc ghi "mua ngoài". Con gái chú là chị Hà cầm đơn ra quầy, nhận ba thuốc kèm bảng kê, rồi mới để ý dòng thứ tư không có trên bảng kê. Chị quay lại hỏi điều dưỡng thì được biết thuốc đó không nằm trong danh mục mà cơ sở được thanh toán.
Ví dụ giả định để dễ hình dung: ba thuốc lấy ở quầy có tổng giá trị 20 đơn vị, quỹ bảo hiểm trả phần lớn, chú Tư chỉ cùng chi trả 4 đơn vị theo mức hưởng của nhóm mình. Thuốc mua ngoài giá 12 đơn vị, chú trả đủ 12. Tổng cộng lần này chú bỏ ra 16 đơn vị, trong đó phần mua ngoài chiếm hơn hai phần ba. Các con số chỉ để minh hoạ, tiền thật và mức hưởng thật phải xem quy định hiện hành và giấy tờ của chính lần khám đó.
Nhìn như vậy chị Hà hiểu vì sao tiền thuốc lần này cao hơn mọi lần, và biết câu cần hỏi ở lần tái khám là: thuốc mua ngoài có phải dùng tiếp không, có lựa chọn nào khác trong danh mục không. Chị không tự bỏ dòng thuốc đó để đỡ tiền, cũng không tự mua thứ khác "na ná". Chị ghi lại câu trả lời của bác sĩ vào sổ để lần sau khỏi hỏi lại.
Bác sĩ đông bệnh, không kịp hỏi hết thì hỏi ai tiếp
Điều dưỡng hoặc người tiếp đón ở phòng khám. Họ thường giải thích được cách ghi trên đơn, tờ nào đưa quầy cấp phát, tờ nào mang đi mua. Hỏi ngắn, hỏi lúc họ không đang gọi số là dễ được trả lời kỹ.
Quầy bảo hiểm y tế của cơ sở. Đây là nơi trả lời được chuyện thuốc có trong danh mục không, điều kiện thanh toán là gì và vì sao lần này không được tính. Mang theo thẻ, đơn và bảng kê để họ tra cho đúng.
Khoa dược hoặc quầy cấp phát. Nếu nghi là cơ sở đang hết thuốc, họ biết có hẹn lấy bù hay không, có giấy hẹn hay không. Hỏi trước khi mua để khỏi trả tiền cho thứ mà vài ngày sau có thể nhận theo bảo hiểm.
Dược sĩ ở nhà thuốc nơi bạn mua. Dược sĩ giúp bạn mua đúng thuốc ghi trên đơn, giải thích hoá đơn và chứng từ. Dược sĩ không thay bác sĩ quyết định có dùng hay không, cũng không nên được nhờ đổi sang thuốc khác vì lý do tiền.
Phòng công tác xã hội của bệnh viện, nếu có. Khi số tiền mua ngoài vượt khả năng gia đình, đây là nơi để hỏi về nguồn hỗ trợ. Cứ nói thật hoàn cảnh, họ quen với những câu chuyện như vậy.
Những điều không nên tự làm khi cầm đơn mua ngoài
Lúc lo tiền, người ta dễ làm những việc tưởng là tiết kiệm mà thật ra rủi ro. Dưới đây là những việc nên tránh.
- Không tự gạch dòng thuốc mua ngoài vì nghĩ "chắc thuốc phụ". Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó.
- Không nhờ người bán ở nhà thuốc "lấy cái nào rẻ rẻ tương tự" mà không hỏi lại bác sĩ kê đơn.
- Không mua theo ảnh chụp đơn của người quen, cũng không dùng đơn này để mua cho người khác.
- Không mua ở nơi không đưa được hoá đơn hay phiếu bán hàng, vì sau đó không xin hỗ trợ hay đòi bảo hiểm thương mại được.
- Không ký giấy đồng ý tự trả khi chưa đọc và chưa hiểu mình đồng ý trả cho thứ gì.
Nếu trong lúc dùng thuốc, người bệnh có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, phù mặt hay môi, nổi mẩn lan nhanh, lơ mơ, co giật, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, và mang theo vỏ thuốc đã dùng. Chuyện thuốc mua ngoài hay thuốc bảo hiểm tính sau.
Mua xong rồi: danh sách giấy tờ nên giữ
Đánh dấu từng mục khi đã cất vào bìa hồ sơ. Một bìa riêng cho mỗi người bệnh là đủ, không cần cầu kỳ.
- Bản chụp hoặc bản sao tờ đơn có dòng ghi mua ngoài, đủ ngày khám và tên người bệnh.
- Hoá đơn điện tử hoặc phiếu bán hàng của nhà thuốc, ghi tên thuốc, số lượng, đơn giá, thành tiền.
- Bảng kê phần thuốc đã lấy ở quầy cấp phát, để thấy tổng tiền cả lần khám.
- Giấy đồng ý tự trả, nếu cơ sở có yêu cầu ký.
- Giấy hẹn tái khám, nếu có.
- Một dòng ghi chú: ngày mua, nơi mua, số tiền, câu trả lời của bác sĩ về chuyện có phải mua tiếp không.
Bộ giấy này dùng cho nhiều việc: nộp hồ sơ bảo hiểm sức khoẻ thương mại nếu hợp đồng có trả phần thuốc ngoại trú, làm hồ sơ xin hỗ trợ, đối chiếu khi tiền thuốc tháng sau tăng bất thường, hoặc đơn giản là để anh chị em trong nhà cùng thấy tiền đã đi đâu. Vứt hoá đơn ngay ở cửa nhà thuốc là cái sai hay gặp nhất, và rất khó làm lại.
Khi lần tái khám nào cũng có dòng mua ngoài
Với bệnh phải theo dõi lâu, có khi dòng mua ngoài xuất hiện đều đặn mỗi lần tái khám. Lúc đó, phần tự trả không còn là chuyện một lần mà thành một khoản cố định của gia đình, nên cần được nói rõ với bác sĩ thay vì cứ lặng lẽ mua mãi.
Ở một lần tái khám thong thả, bạn thử nói: "Thưa bác sĩ, tháng nào nhà em cũng mua ngoài thuốc này. Bác sĩ cho em hỏi về lâu dài có phương án nào trong danh mục bảo hiểm phù hợp không, hay nhà em nên chuẩn bị khoản này đều đặn ạ?" Câu hỏi đặt ra như vậy không chất vấn bác sĩ, chỉ xin thông tin để lo tiền cho đúng.
Danh mục thuốc được bảo hiểm thanh toán cũng có lúc được cập nhật, và mỗi cơ sở có danh sách thuốc riêng theo đợt cung ứng. Thỉnh thoảng hỏi lại quầy bảo hiểm y tế xem thuốc ấy đã có trong danh sách được thanh toán chưa là một thói quen nhỏ mà đáng giá. Dù câu trả lời là gì, việc giữ hay đổi thuốc vẫn do bác sĩ kê đơn quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ ghi mua ngoài có phải là bác sĩ kê sai không?
Không phải. Mua ngoài chỉ cho biết phần thuốc đó không được thanh toán qua quỹ bảo hiểm y tế ở lần khám này, vì thuốc không có trong danh mục, không đủ điều kiện thanh toán, hoặc cơ sở đang hết. Bạn có quyền hỏi lý do và hỏi phương án khác, còn quyết định thuốc là của bác sĩ.
Có được tự bỏ thuốc mua ngoài nếu thấy đắt quá không?
Không nên tự bỏ. Thuốc mua ngoài có thể là phần quan trọng của việc điều trị. Hãy quay lại nói thật với bác sĩ rằng chi phí đang khó và hỏi có phương án nào khác không; bác sĩ là người quyết định có thay đổi gì hay không.
Mua thuốc mua ngoài ở nhà thuốc trong bệnh viện hay bên ngoài thì hơn?
Mỗi nơi có điểm tiện riêng. Điều cần giữ là mua ở nhà thuốc có dược sĩ, đúng thuốc ghi trên đơn và lấy được hoá đơn hoặc phiếu bán hàng. Nếu muốn so sánh giá, bạn có thể hỏi giá ở vài nơi, nhưng đừng đổi sang thuốc khác mà không hỏi bác sĩ kê đơn.
Tiền thuốc mua ngoài có được bảo hiểm y tế hoàn lại sau không?
Thông thường phần thuốc không thuộc phạm vi thanh toán thì không được quỹ bảo hiểm y tế hoàn lại. Riêng trường hợp cơ sở hết thuốc trong danh mục, cách xử lý tuỳ quy định hiện hành; hãy hỏi quầy bảo hiểm y tế hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi mua và giữ đủ chứng từ.
Nếu không hiểu chữ trên đơn mua ngoài thì hỏi ai?
Hỏi điều dưỡng ở phòng khám hoặc bác sĩ kê đơn trước, vì đó là người viết đơn. Nếu đã ra ngoài, dược sĩ ở nhà thuốc có thể đọc giúp tên thuốc, nhưng mọi câu hỏi về việc có cần dùng hay không vẫn phải quay về bác sĩ.
Có cần giữ hoá đơn thuốc mua ngoài lâu không?
Nên giữ ít nhất tới khi xong đợt điều trị và xong mọi hồ sơ liên quan, như bảo hiểm sức khoẻ thương mại hay hồ sơ xin hỗ trợ. Với bệnh dài ngày, giữ theo năm trong một bìa riêng giúp gia đình thấy rõ tiền thuốc tự trả mỗi tháng là bao nhiêu.