Khi thấy đơn có nhiều thuốc tự trả và băn khoăn liệu có cần hết không, cách làm đúng là hỏi lại chính bác sĩ kê đơn một cách lịch sự, có chuẩn bị, rồi nếu vẫn chưa yên tâm thì xin ý kiến thứ hai ở một bác sĩ khác với đầy đủ giấy tờ. Trong suốt thời gian đó, người bệnh không tự bỏ thuốc nào cả.
Băn khoăn về tiền là chuyện bình thường, hỏi để hiểu là quyền của người bệnh. Nhưng phần lớn đơn có nhiều thuốc tự trả là vì những lý do chuyên môn chính đáng. Bắt đầu bằng thái độ muốn hiểu, không phải muốn bắt lỗi, thì bạn thường nhận được câu trả lời rõ ràng hơn, và giữ được quan hệ tốt với người đang điều trị cho người thân của mình.
Những lý do chính đáng khiến đơn nhiều thuốc tự trả
Bệnh cần thuốc chưa có trong danh mục được thanh toán. Danh mục không bao trùm mọi thuốc. Có những tình trạng bệnh mà bác sĩ đánh giá cần một thuốc nằm ngoài danh mục, và khi ấy phần tiền là tự trả dù bác sĩ đã cân nhắc kỹ.
Thuốc có trong danh mục nhưng không đủ điều kiện thanh toán lần này. Nhiều thuốc kèm điều kiện thanh toán cụ thể. Không đủ điều kiện không có nghĩa là không cần thuốc, chỉ có nghĩa là quỹ không trả ở lần này.
Cơ sở đang hết hoặc không có thuốc phù hợp. Khi đó phần tự mua có thể chỉ là tạm thời. Hỏi khoa dược hoặc quầy cấp phát về việc lấy bù trước khi mua là hợp lý.
Người bệnh có nhiều bệnh cùng lúc. Người lớn tuổi thường có vài bệnh, mỗi bệnh một nhóm thuốc. Đơn dài không có nghĩa là thừa; nhưng cũng chính vì thế mà cần một danh sách thuốc đầy đủ để bác sĩ thấy hết.
Có sản phẩm hỗ trợ không bắt buộc. Đây là chỗ duy nhất gia đình có thể hỏi thẳng "món này có bắt buộc không". Bác sĩ trả lời không bắt buộc thì gia đình tự cân nhắc theo túi tiền.
Trước khi hỏi: tự rà đơn ở nhà
Mười lăm phút rà đơn ở nhà giúp câu hỏi của bạn cụ thể và đáng được trả lời hơn. Đánh dấu từng mục.
- Tách đơn thành hai cột: thuốc lấy theo thẻ và thuốc tự trả. Ghi tiền tự trả của từng dòng theo hoá đơn.
- Đối chiếu với thuốc người bệnh đang dùng do nơi khác kê, xem có tên hoạt chất nào lặp lại không. Thấy lặp thì ghi lại để hỏi, không tự bỏ.
- Đánh dấu dòng nào bác sĩ có nói là sản phẩm hỗ trợ, không bắt buộc.
- Ghi lại những gì đã được giải thích ở lần khám, để không hỏi lại điều đã có câu trả lời.
- Cộng tổng tiền tự trả của lần này và so với các lần trước.
Sau bước này, nhiều gia đình tự thấy câu hỏi thật của mình hẹp hơn nhiều: không phải "sao kê nhiều thế" mà là "dòng này và dòng kia có cần cả hai không" hoặc "món này có bắt buộc không". Câu hỏi hẹp thì dễ được trả lời.
Riêng chuyện hai thuốc có cùng hoạt chất do hai nơi kê, đây là điều đáng hỏi sớm, vì có thể liên quan cả tiền lẫn an toàn. Mang cả hai đơn tới hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Câu hỏi mẫu, lịch sự mà rõ ý
Hỏi chính bác sĩ kê đơn trước. Chọn lúc khám xong, không chen vào lúc bác sĩ đang khám người khác.
- "Thưa bác sĩ, nhà em muốn hiểu thêm về đơn thuốc của bố. Phần tự trả lần này khá nhiều, bác sĩ cho em hỏi từng thuốc này để làm gì về mặt điều trị ạ?"
- "Trong mấy thuốc tự trả, có thuốc nào là hỗ trợ, không bắt buộc không ạ?"
- "Bố em đang dùng thêm thuốc này ở chỗ khám khác, em mang đơn theo đây. Bác sĩ xem giúp có trùng không ạ?"
- "Nhà em đang khó về tiền. Nếu có phương án trong danh mục bảo hiểm phù hợp với bố em thì nhà em mong bác sĩ cân nhắc ạ."
Những câu này không đặt nghi vấn về chuyên môn, chỉ xin thông tin. Bác sĩ có thể giải thích đủ để bạn yên tâm, hoặc điều chỉnh nếu thấy phù hợp. Quyết định vẫn là của bác sĩ. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó.
Nếu bác sĩ quá đông bệnh và chỉ kịp trả lời ngắn, bạn xin phép hỏi điều dưỡng cách gặp lại bác sĩ vào lúc thong thả hơn, hoặc ghi câu hỏi ra giấy để gửi kèm ở lần tái khám. Một câu trả lời ngắn chưa đủ ý không có nghĩa là bác sĩ né tránh; thường chỉ là phòng khám đang quá tải.
Xin ý kiến thứ hai: khi nào và làm thế nào
Nếu đã hỏi mà vẫn chưa yên tâm, xin ý kiến thứ hai là việc hợp lý, không phải sự xúc phạm. Làm theo thứ tự dưới đây.
- Chọn một bác sĩ có chuyên môn phù hợp ở cơ sở khác, hoặc khoa khác cùng chuyên ngành, đặt lịch khám bình thường.
- Mang đủ giấy tờ: đơn thuốc hiện tại, các đơn cũ, kết quả xét nghiệm, giấy ra viện nếu có, danh sách mọi thuốc đang dùng.
- Nói rõ mục đích: muốn nghe thêm ý kiến về phác đồ hiện tại, không phải để thử bác sĩ.
- Trong lúc chờ khám, người bệnh tiếp tục dùng thuốc theo đơn đang có.
- Nếu hai ý kiến khác nhau, quay lại trao đổi với bác sĩ đang điều trị chính, mang theo ý kiến thứ hai, để thống nhất một hướng.
Ý kiến thứ hai cũng có chi phí khám riêng, có thể không được bảo hiểm y tế trả nếu không đúng nơi đăng ký, nên hãy hỏi quầy bảo hiểm y tế trước. Điều quan trọng nhất là không để người bệnh rơi vào tình trạng ngưng thuốc giữa hai lần khám vì gia đình còn đang phân vân.
Ví dụ giả định: anh Minh và đơn của bố
Bố anh Minh đi khám ở hai nơi, mỗi nơi một chuyên khoa. Tháng này phần tự trả cộng lại, giả định, là 30 đơn vị, gấp đôi mọi khi. Anh Minh bực, định thôi mua hai thuốc tự trả ở đơn mới vì nghĩ "chắc bác sĩ kê cho có".
Vợ anh khuyên rà lại trước. Hai vợ chồng tách đơn ra hai cột, thấy một thuốc ở đơn mới có tên hoạt chất trùng với một thuốc ở đơn cũ. Anh mang cả hai đơn tới lần tái khám, hỏi đúng câu mẫu. Bác sĩ xem, giải thích một thuốc là thuốc thay thế cho thuốc cũ và dặn ngưng thuốc cũ theo hướng dẫn, thuốc còn lại vẫn cần dùng.
Kết quả: tiền tự trả tháng sau thấp hơn tháng này, không phải vì gia đình tự bỏ thuốc mà vì bác sĩ được thấy đủ thông tin. Nếu anh Minh tự bỏ hai thuốc mới, bố anh có thể mất đúng phần điều trị cần thiết, còn thuốc trùng thì vẫn nằm đó. Các con số chỉ là ví dụ giả định.
Điểm mấu chốt trong câu chuyện là bác sĩ ở mỗi nơi chỉ nhìn thấy đơn của mình. Người duy nhất cầm được toàn bộ các đơn là gia đình. Vì thế, việc gom một danh sách thuốc đầy đủ và mang theo mỗi lần khám không chỉ giúp đỡ tiền mà còn giúp bác sĩ làm việc tốt hơn.
Điều không nên làm khi đang nghi ngờ
Lo tiền và nghi ngờ dễ dẫn tới những việc khó sửa. Tránh những điều dưới đây.
- Không tự bỏ thuốc nào trong lúc chờ hỏi lại hay chờ ý kiến thứ hai.
- Không lớn tiếng ở phòng khám; câu hỏi bình tĩnh luôn được trả lời tốt hơn.
- Không đăng ảnh đơn thuốc kèm tên bác sĩ, tên cơ sở lên mạng để hỏi "có bị chặt chém không".
- Không hỏi người bán ở nhà thuốc "bỏ bớt cái nào được" thay cho bác sĩ.
- Không mua thuốc ở nơi khác theo lời mách "rẻ mà cùng tác dụng".
Nếu trong thời gian này người bệnh có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, phù mặt hay môi, nổi mẩn lan nhanh, lơ mơ, co giật, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, mang theo vỏ thuốc đang dùng.
Những việc trên không giúp gia đình đỡ tiền mà còn có thể làm hỏng việc điều trị và quan hệ với người đang chăm sóc người thân của bạn. Hỏi đúng người, đúng lúc, có giấy tờ trong tay, bao giờ cũng đi xa hơn.
Nếu vẫn thấy bất thường: phản ánh đúng kênh, đúng giọng
Phần lớn băn khoăn được giải toả sau khi hỏi lại và có ý kiến thứ hai. Nếu sau hai bước đó bạn vẫn thấy có điều không ổn thật sự, ví dụ thuốc tự trả bị tính tiền nhưng người bệnh không nhận, hay được yêu cầu mua ở một nơi nhất định mà không được giải thích, thì đó là lúc phản ánh chính thức.
Kênh đầu tiên là bộ phận tiếp nhận ý kiến người bệnh của chính cơ sở khám, thường có hòm thư góp ý, quầy chăm sóc người bệnh hoặc phòng quản lý chất lượng. Gửi một văn bản ngắn: họ tên người bệnh, ngày khám, khoa, sự việc cụ thể, giấy tờ kèm theo, điều bạn mong được giải đáp. Giữ một bản sao. Nếu không được trả lời thoả đáng trong thời gian hợp lý, gửi tiếp tới Sở Y tế.
Mẫu câu mở đầu: "Gia đình em xin phản ánh về việc tính tiền thuốc tự trả trong lần khám ngày… của bố em. Gia đình đã hỏi lại bác sĩ và chưa rõ ở điểm sau… Gia đình mong được giải đáp." Viết sự việc, không suy diễn động cơ, không dùng lời lẽ nặng. Một lá thư điềm tĩnh được xem xét nghiêm túc hơn nhiều so với một bài đăng giận dữ trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Đơn có nhiều thuốc tự trả có phải là bị kê thừa không?
Không nhất thiết. Thuốc có thể ngoài danh mục, không đủ điều kiện thanh toán, cơ sở hết thuốc, hoặc người bệnh có nhiều bệnh. Cách tốt nhất là hỏi lại bác sĩ kê đơn từng thuốc dùng để làm gì và có thuốc nào là hỗ trợ không bắt buộc.
Xin ý kiến thứ hai có làm mất lòng bác sĩ đang điều trị không?
Xin ý kiến thứ hai là quyền của người bệnh và là việc thường gặp trong y khoa. Bạn cứ nói rõ mục đích là muốn hiểu thêm. Sau đó mang ý kiến thứ hai quay lại trao đổi với bác sĩ chính để thống nhất hướng điều trị.
Trong lúc chờ ý kiến thứ hai có nên ngưng thuốc tự trả không?
Không nên. Người bệnh tiếp tục dùng theo đơn đang có cho tới khi bác sĩ quyết định khác. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; nếu chi phí đang khó, hãy nói thật với bác sĩ để được cân nhắc.
Phát hiện hai đơn có thuốc cùng hoạt chất thì làm gì?
Mang cả hai đơn tới hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ càng sớm càng tốt. Có khi đó là thuốc thay thế và một thuốc cần ngưng theo hướng dẫn, có khi là hai thuốc khác nhau. Không tự bỏ thuốc nào khi chưa được hướng dẫn.
Muốn phản ánh việc kê thuốc thì gửi tới đâu?
Trước hết gửi tới bộ phận tiếp nhận ý kiến của chính cơ sở khám, bằng văn bản ngắn kèm bản sao giấy tờ. Nếu chưa được giải quyết thoả đáng, có thể gửi tới Sở Y tế. Viết đúng sự việc, không suy diễn, không bêu tên lên mạng.
Đi khám ý kiến thứ hai có được bảo hiểm y tế trả không?
Tuỳ nơi khám và quy định về đúng tuyến, thông tuyến hiện hành. Khám ở nơi không phải nơi đăng ký có thể bị tính khác. Hãy hỏi quầy bảo hiểm y tế hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi đi để chuẩn bị tiền.