Có. Theo nguyên lý của bảo hiểm y tế, người đã tham gia liên tục đủ một khoảng thời gian theo quy định và có tổng số tiền cùng chi trả trong năm vượt một mức nhất định có thể được cấp giấy xác nhận để không phải cùng chi trả phần còn lại của năm đó. Việc bạn cần làm ngay là gom đủ biên lai phần cùng chi trả từ đầu năm và hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng thẻ về điều kiện hiện hành.
Quyền lợi này hay bị bỏ sót vì nó không tự chạy: không ai cộng tiền giúp bạn, và nếu biên lai thất lạc thì phần đã trả coi như không có bằng chứng. Bài này đi qua những gì được tính, những gì không, giấy tờ cần có, và một mẫu sổ cộng dồn để bạn biết lúc nào nên đi nộp.
Cùng chi trả là gì và vì sao nó cộng dồn được
Khi bạn khám và lấy thuốc bằng thẻ BHYT, phần quỹ trả tính theo mức hưởng ghi trên thẻ, phần còn lại của chi phí trong phạm vi được hưởng gọi là phần cùng chi trả. Đây khác với phần tự trả cho thuốc ngoài danh mục. Phần cùng chi trả là khoản bạn trả cho thuốc và dịch vụ vẫn thuộc phạm vi quỹ, chỉ là quỹ không trả trọn. Trên bảng kê ngoại trú, hai phần này thường nằm ở hai cột khác nhau; nếu không thấy tách rõ, cứ hỏi quầy thu chỉ giúp, vì chỉ cột cùng chi trả mới cộng được vào ngưỡng.
Vì phần này nằm trong phạm vi quỹ, quy định cho phép cộng dồn nó theo năm. Khi tổng cộng vượt một ngưỡng tính theo lương cơ sở và người đó đã tham gia đủ lâu, cơ quan bảo hiểm xã hội cấp giấy chứng nhận để những lần khám sau trong năm không phải cùng chi trả nữa. Ngưỡng cụ thể và thời gian tham gia cần có thay đổi theo quy định, bạn tra ở cơ quan bảo hiểm xã hội, đừng tự đoán.
Ví dụ giả định: cô Lan bị bệnh mạn tính, mỗi tháng phần cùng chi trả cho thuốc khoảng 3 đơn vị. Giả sử ngưỡng là 20 đơn vị, thì sau khoảng bảy tháng, nếu đủ điều kiện, cô có thể làm giấy để những tháng còn lại trong năm không phải trả phần này. Con số chỉ là ví dụ giả định, con số thật xem quy định hiện hành.
Khoản nào được cộng, khoản nào không
Chỗ hay nhầm nhất là gom cả những biên lai không được tính. Bảng dưới giúp bạn tách trước khi mang đi nộp:
| Loại biên lai | Thường được cộng không | Lý do | Ghi chú khi gom |
|---|---|---|---|
| Phần cùng chi trả thuốc trong danh mục, khám đúng tuyến | Được cộng | Nằm trong phạm vi quỹ BHYT | Giữ biên lai có ghi rõ phần người bệnh cùng chi trả |
| Phần cùng chi trả khi đi theo giấy chuyển tuyến, giấy hẹn hợp lệ | Thường được cộng | Được coi như đúng tuyến | Kẹp kèm bản sao giấy chuyển hoặc giấy hẹn |
| Tiền thuốc ngoài danh mục, bác sĩ ghi mua ngoài | Không cộng | Không thuộc phạm vi quỹ | Vẫn giữ để xin hỗ trợ ở nơi khác |
| Phần chênh lệch khi tự đi khám không đúng tuyến | Thường không cộng | Phần quỹ không trả do sai tuyến không phải cùng chi trả | Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nếu không chắc |
| Hoá đơn mua thuốc ở nhà thuốc bên ngoài | Không cộng | Không qua thẻ BHYT | Giữ cho sổ chi tiêu gia đình |
| Tiền giường dịch vụ, phòng theo yêu cầu | Không cộng | Là phần tự chọn ngoài mức quỹ trả | Tách riêng để khỏi lẫn |
Bảng chỉ để định hướng. Cách tính cụ thể do cơ quan bảo hiểm xã hội quyết khi nhận hồ sơ, nên khoản nào bạn không chắc thì cứ mang theo, để cán bộ tách giúp.
Các bước làm giấy xác nhận không cùng chi trả
Thủ tục mỗi nơi có thể khác đôi chút về mẫu giấy, nhưng trình tự thường giống nhau:
- Từ tháng đầu năm, mỗi lần lấy thuốc bằng thẻ, xin và giữ biên lai hoặc bảng kê có ghi phần người bệnh cùng chi trả.
- Cuối mỗi tháng, ghi số đơn vị cùng chi trả vào sổ cộng dồn (mẫu ở phần sau) để biết đã gần ngưỡng chưa.
- Khi thấy gần ngưỡng, gọi hoặc đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng thẻ hỏi ngưỡng hiện hành và thời gian tham gia của người bệnh đã đủ chưa.
- Chuẩn bị bộ hồ sơ: thẻ BHYT, giấy tờ tuỳ thân, toàn bộ biên lai cùng chi trả trong năm xếp theo tháng, giấy chuyển tuyến hoặc giấy hẹn nếu có.
- Nộp tại cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc nơi được hướng dẫn, xin giấy hẹn và ghi tên cán bộ nhận.
- Khi có giấy chứng nhận, mang theo cùng thẻ mỗi lần khám và lấy thuốc trong phần còn lại của năm, đưa cho quầy BHYT trước khi thanh toán.
Nếu đã trả phần cùng chi trả sau thời điểm vượt ngưỡng mà chưa kịp làm giấy, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về việc thanh toán lại phần đó. Biên lai một lần nữa là thứ quyết định.
Mẫu sổ cộng dồn cùng chi trả trong năm
Một trang vở là đủ. Kẻ năm cột như dưới, mỗi lần lấy thuốc ghi một dòng. Các con số là ví dụ giả định:
| Ngày | Nơi khám | Phần cùng chi trả (đơn vị) | Cộng dồn từ đầu năm | Biên lai số mấy trong túi |
|---|---|---|---|---|
| Đầu tháng một | Trạm y tế phường | 2 | 2 | Túi tháng một, tờ 1 |
| Đầu tháng hai | Trạm y tế phường | 2 | 4 | Túi tháng hai, tờ 1 |
| Giữa tháng hai | Bệnh viện theo giấy chuyển | 5 | 9 | Túi tháng hai, tờ 2 kèm giấy chuyển |
| Đầu tháng ba | Trạm y tế phường | 2 | 11 | Túi tháng ba, tờ 1 |
Sổ này giúp bạn khỏi phải lục cả xấp giấy mới biết đã trả bao nhiêu, và khi nộp hồ sơ, cán bộ đối chiếu nhanh hơn. Nếu nhà có hai người bệnh mạn tính, mỗi người một trang riêng, vì ngưỡng tính theo từng người tham gia.
Ví dụ giả định: một năm lấy thuốc của chú Tư
Chú Tư dùng thuốc hằng tháng từ nhiều năm nay, thẻ BHYT đóng theo hộ gia đình, chưa năm nào gián đoạn. Đầu năm, con gái chú mua một cuốn vở mỏng, mỗi lần đưa chú đi lấy thuốc lại ghi một dòng: ngày, nơi khám, phần cùng chi trả. Biên lai bỏ vào một túi nhựa riêng cho từng tháng.
Giữa năm, chú phải đi theo giấy chuyển tuyến lên bệnh viện lớn một đợt, phần cùng chi trả tháng đó cao gấp mấy lần bình thường. Nhờ cuốn vở, cô con gái thấy tổng đã gần chạm mức mà cán bộ bảo hiểm xã hội từng nói. Cô gọi hỏi, được hướng dẫn mang thẻ, giấy tờ tuỳ thân, cả xấp biên lai và bản sao giấy chuyển tuyến tới nộp. Khoảng một tuần sau có giấy chứng nhận, và những tháng còn lại trong năm chú không phải trả phần cùng chi trả nữa.
Cùng hoàn cảnh ấy, một gia đình khác không ghi chép, vứt biên lai sau mỗi lần lấy thuốc. Họ có thể đủ điều kiện như chú Tư, nhưng không còn giấy để chứng minh. Khác biệt không nằm ở bệnh hay ở thẻ, mà ở một cuốn vở và một túi đựng biên lai. Mọi con số và mốc thời gian ở đây là ví dụ giả định, điều kiện thật xem quy định hiện hành.
Những chỗ dễ làm mất quyền lợi
Biên lai nhoè, mất, hoặc chỉ có phiếu tính tiền không ghi rõ phần cùng chi trả. Khi nhận, nhìn xem có dòng ghi phần người bệnh trả không. Thiếu thì hỏi quầy thu ngay hôm đó, để vài tháng sau xin lại khó hơn nhiều.
Thẻ bị gián đoạn vì quên gia hạn. Thời gian tham gia liên tục là một điều kiện. Thẻ hộ gia đình đóng theo năm, quên gia hạn vài tháng có thể làm mất cả quá trình đã tích. Đặt nhắc hạn đóng trước hạn thẻ.
Đợi đến cuối năm mới gom. Lúc đó nhiều biên lai đã thất lạc, và những tháng lẽ ra không phải trả thì đã trả mất. Cộng mỗi tháng là cách đơn giản nhất.
Tưởng bệnh nặng thì tự động được miễn. Quyền lợi này không tự kích hoạt. Phải có giấy chứng nhận do cơ quan bảo hiểm xã hội cấp, và phải đưa giấy cho quầy BHYT mỗi lần thanh toán.
Lẫn biên lai của hai người trong nhà. Ngưỡng tính theo từng người có thẻ, không gộp cả hộ. Biên lai của mẹ lẫn vào túi của bố thì tổng của cả hai đều sai, và khi nộp, cán bộ phải trả lại để tách. Ghi tên người bệnh lên mặt sau từng tờ ngay khi về đến nhà.
Câu hỏi mẫu khi gọi hoặc đến cơ quan bảo hiểm xã hội
Xếp theo thứ tự nên hỏi, kèm sẵn số thẻ của người bệnh:
- "Anh chị ơi, bố em bị bệnh phải lấy thuốc hằng tháng, em muốn hỏi điều kiện để được miễn cùng chi trả trong năm hiện nay là gì ạ?"
- "Thời gian tham gia liên tục của bố em tính đến nay đã đủ chưa, anh chị kiểm giúp em được không ạ?"
- "Những biên lai nào được tính vào tổng, em có cần mang bảng kê chi tiết hay chỉ biên lai thôi ạ?"
- "Phần em đã trả sau khi vượt ngưỡng mà chưa có giấy thì có được thanh toán lại không, cần giấy gì ạ?"
Ghi lại ngày gọi, tên người trả lời và câu trả lời. Nếu được hẹn bổ sung giấy, ghi rõ giấy gì để lần sau khỏi đi hai lần.
Nếu người bệnh đang dùng thuốc dài ngày mà tiền cùng chi trả mỗi tháng đã thành gánh nặng, đừng tự giãn lịch lấy thuốc hay bớt thuốc để chờ đủ ngưỡng. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó, và hỏi thêm phòng công tác xã hội trong lúc chờ giấy.
Câu hỏi thường gặp
Ai được miễn cùng chi trả bảo hiểm y tế trong năm?
Theo nguyên lý chung, người đã tham gia BHYT liên tục đủ thời gian theo quy định và có tổng phần cùng chi trả trong năm vượt một ngưỡng nhất định thì được xét cấp giấy. Điều kiện cụ thể hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng thẻ.
Tiền thuốc ngoài danh mục có được cộng vào để xét miễn cùng chi trả không?
Thường là không, vì thuốc ngoài danh mục không thuộc phạm vi quỹ trả nên không phải phần cùng chi trả. Bạn vẫn nên giữ hoá đơn này để xin hỗ trợ ở phòng công tác xã hội hoặc hội người bệnh.
Mất một vài biên lai thì có làm giấy miễn cùng chi trả được không?
Bạn hỏi cơ sở khám đã thu tiền xem có cấp lại bản sao hoặc xác nhận không, rồi hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội xem chấp nhận giấy thay thế nào. Càng hỏi sớm càng dễ, nên gom biên lai theo tháng thay vì để cuối năm.
Giấy chứng nhận không cùng chi trả có hiệu lực bao lâu?
Theo nguyên lý, giấy áp dụng cho phần còn lại của năm được cấp, sang năm mới bắt đầu cộng lại từ đầu. Thời hạn cụ thể ghi trên giấy, bạn đọc kỹ khi nhận và hỏi cán bộ nếu không rõ.
Đã có giấy miễn cùng chi trả mà quầy vẫn thu tiền thì làm sao?
Đưa giấy cho quầy BHYT trước khi thanh toán và hỏi lại lịch sự. Nếu khoản bị thu là thuốc ngoài danh mục hoặc dịch vụ theo yêu cầu thì đó không thuộc phần được miễn. Không rõ thì xin giải thích bằng bảng kê.