Tiền đi lại để lấy thuốc mỗi tháng là khoản mà hầu hết gia đình có người bệnh mạn tính không ghi vào đâu, nhưng nếu cộng đủ xe cộ, gửi xe, ăn uống, và ngày công người nhà phải nghỉ để đưa đi, nó có khi ngang hoặc hơn phần cùng chi trả tiền thuốc. Muốn biết chi phí bệnh mạn tính thật, bạn phải đưa khoản này vào bảng, tính theo năm, và tìm những cách giảm số chuyến đi một cách hợp lệ.
Những cách giảm ở đây là chuyện hậu cần và thủ tục: gộp lịch, chuẩn bị đủ giấy tờ để không đi hai lần, hỏi quầy BHYT về nơi lấy thuốc. Việc cấp thuốc mỗi đợt bao lâu là do bác sĩ quyết theo tình trạng người bệnh và quy định hiện hành; bạn nên trình bày hoàn cảnh đi lại xa để bác sĩ biết, nhưng không xin "cấp nhiều cho đỡ đi" như một yêu cầu.
Một lần đi lấy thuốc tốn những gì: bảng ví dụ giả định
Ví dụ giả định cho chú Năm ở một xã cách cơ sở khám khá xa, con gái chở đi bằng xe máy, mỗi tháng một lần. Đơn vị là "đơn vị" quy ước, không phải tiền thật.
| Khoản | Một lần, ví dụ giả định | Có hoá đơn không | Hay bị quên vì |
|---|---|---|---|
| Xăng xe hoặc vé xe khách | 2 đơn vị | Thường không | Trả lặt vặt từng lần |
| Gửi xe | 0,5 đơn vị | Có vé nhưng hay vứt | Số nhỏ |
| Ăn sáng, nước uống cho hai người | 1,5 đơn vị | Không | Coi là tiền ăn, không phải tiền bệnh |
| Ngày công con gái nghỉ làm | 5 đơn vị | Không | Không ai coi là chi phí |
| Người trông nhà, đón con thay | 1 đơn vị | Không | Nhờ người quen, trả bằng quà |
| Tổng một lần | 10 đơn vị | ||
| Phần cùng chi trả tiền thuốc cùng lần đó, để so | 8 đơn vị | Có bảng kê |
Ở ví dụ này, tiền đi lại một lần còn cao hơn phần cùng chi trả tiền thuốc. Nhân với mười hai tháng, cộng thêm những lần đi khám chuyên khoa và xét nghiệm, khoản này chiếm một phần lớn trong chi phí bệnh của cả năm. Nhà bạn có thể khác hẳn, nhưng chỉ khi ghi ra mới biết.
Vì sao nên tính cả ngày công người nhà
Nhiều người thấy kỳ khi ghi ngày công vào chi phí bệnh, vì chăm cha mẹ là bổn phận. Ghi ra không phải để đòi ai trả, mà để nhìn đúng gánh nặng. Một người con mỗi tháng nghỉ một ngày để đưa mẹ đi lấy thuốc, cả năm là mười hai ngày công, cộng thêm những lần đi đột xuất. Với người làm công ăn lương theo ngày, đó là thu nhập mất thật.
Khi đã thấy con số, gia đình bàn được những phương án hợp lý hơn: luân phiên người đưa đi, chọn ngày hẹn rơi vào ngày nghỉ của người đưa, gộp lịch khám các chuyên khoa vào cùng một chuyến, hoặc tìm hiểu với quầy BHYT về việc đăng ký khám ban đầu ở nơi gần hơn nếu phù hợp với tình trạng người bệnh. Không ghi ra thì mọi chuyện cứ dồn lên một người, thường là người ở gần cha mẹ nhất, và người đó âm thầm chịu cho tới khi kiệt sức.
Ngày công cũng là thông tin hữu ích khi trình bày hoàn cảnh xin hỗ trợ: chi phí bệnh của một gia đình không chỉ nằm trên hoá đơn. Cách ghi đơn giản: mỗi chuyến một dòng, ghi ai đi, nghỉ cả ngày hay nửa ngày, có mất tiền công không. Không cần quy ra tiền chính xác; chỉ cần đủ để cuối năm nhìn lại thấy ai đã gánh bao nhiêu chuyến.
Tính tiền đi lại của cả năm trong một buổi tối
Bạn không cần nhớ chính xác từng chuyến. Lấy một chuyến điển hình làm mẫu, rồi nhân lên, cộng thêm những chuyến khác thường.
- Ghi đủ các khoản của một chuyến lấy thuốc bình thường như bảng trên: xe, gửi xe, ăn uống, ngày công, người trông nhà.
- Đếm số chuyến lấy thuốc định kỳ trong năm, dựa vào giấy hẹn và lịch năm trước.
- Đếm thêm các chuyến khám chuyên khoa, xét nghiệm, chụp chiếu theo hẹn của bác sĩ.
- Ước thêm vài chuyến đột xuất, ví dụ đi lại vì quên giấy, vì cơ sở hết thuốc phải quay lại, vì ốm thêm.
- Nhân và cộng lại, ra tổng tiền đi lại một năm. Đặt cạnh tổng phần tự trả tiền thuốc cả năm để so.
- Khoanh những chuyến có thể gộp hoặc tránh, đó là chỗ bàn với bác sĩ, quầy tiếp đón và người nhà.
Ví dụ giả định: chú Năm có mười hai chuyến lấy thuốc, bốn chuyến xét nghiệm, ước ba chuyến đột xuất, mỗi chuyến chừng 10 đơn vị, cả năm gần 190 đơn vị. Trong khi phần tự trả tiền thuốc cả năm khoảng 100 đơn vị. Con số đó khiến cả nhà nhìn khác hẳn chuyện "nhà mình có bảo hiểm rồi, tiền thuốc không đáng bao nhiêu".
Những cách giảm số chuyến đi một cách hợp lệ
Gộp lịch nhiều chuyên khoa vào cùng một ngày. Nếu người bệnh khám vài chuyên khoa ở cùng một cơ sở, hỏi quầy tiếp đón hoặc bác sĩ xem có thể hẹn cùng ngày không. Mỗi chuyến bớt được là bớt một lần xe, một ngày công.
Chuẩn bị đủ giấy tờ để không phải đi hai lần. Thiếu thẻ, thiếu giấy hẹn, thiếu giấy chuyển tuyến là lý do hay gặp nhất khiến phải quay về rồi đi lại. Một bìa giấy tờ cố định và một danh sách kiểm trước mỗi chuyến giải quyết được.
Nói với bác sĩ về hoàn cảnh đi lại. Bác sĩ có thể chưa biết người bệnh ở xa, đi lại khó. Nói ra để bác sĩ có thông tin khi sắp lịch hẹn và đợt cấp thuốc theo quy định. Bác sĩ quyết, gia đình chỉ trình bày.
Hỏi về nơi đăng ký khám ban đầu. Nếu đi xa chỉ vì nơi đăng ký ban đầu ở xa, hỏi quầy BHYT hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội về việc đổi nơi đăng ký và cách lấy thuốc dài ngày ở nơi gần nhà. Việc có phù hợp không còn tuỳ bệnh và nơi điều trị, cần hỏi bác sĩ đang theo dõi.
Hỏi về người nhà lấy thuốc thay. Có nơi cho người nhà lấy thuốc thay trong một số trường hợp, có nơi yêu cầu người bệnh có mặt để khám. Hỏi quầy BHYT của chính nơi mình khám, đừng làm theo lời kể của nhà khác.
Mẫu tin nhắn sắp người đưa đi trong tháng
Gửi vào nhóm gia đình vào đầu mỗi tháng, ngắn, rõ, có ngày, có tiền. Mẫu dưới đây chị Hà gửi cho hai em:
- "Cả nhà ơi, tháng này mẹ hẹn lấy thuốc sáng thứ Ba tuần thứ hai, có xét nghiệm nên đi sớm. Chị đi được buổi sáng nhưng chiều phải về làm. Ai rảnh chiều đón mẹ giúp chị với."
- "Lần trước hết tiền thuốc mua ngoài 6 đơn vị, xe và ăn sáng 3 đơn vị (ví dụ cho dễ hình dung, số thật chị ghi trong sổ). Tháng này chị dự tính tương tự, nếu có thay đổi chị báo."
- "Tháng sau tới lượt em Minh đưa mẹ đi nhé, chị đã ghi vào lịch dán tủ lạnh rồi."
- "Lần này chị sẽ hỏi bác sĩ xem có hẹn khám tim và khám khớp cùng ngày được không, đỡ đi hai chuyến."
Tin nhắn có ngày, có việc, có số giúp anh chị em không phải hỏi đi hỏi lại, và người đưa đi không cảm thấy một mình gánh. Phần chia tiền giữa các anh chị em là một câu chuyện riêng; ở đây chỉ cần mọi người cùng thấy chi phí đi lại là có thật.
Những cách "tiết kiệm đi lại" không được làm
Không tự giãn thuốc để đi thưa hơn. Kéo dài hộp thuốc để đỡ một chuyến là đánh đổi sức khoẻ lấy tiền xe. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí, kể cả chi phí đi lại, đang khó.
Không mua lại đơn cũ ở nhà thuốc gần nhà thay cho đi khám. Đơn cũ có thể đã được bác sĩ thay đổi, và mua ngoài thì mất phần bảo hiểm. Tiết kiệm tiền xe nhưng có khi trả nhiều hơn và bỏ qua lần khám cần thiết.
Không nhờ người lạ lấy thuốc hộ, đưa thẻ cho người không quen. Thẻ và giấy tờ của người bệnh cần được giữ cẩn thận. Có người tự xưng "lấy thuốc hộ, lo thủ tục nhanh" để thu phí hoặc lợi dụng thông tin.
Không bỏ lần khám có xét nghiệm vì "chuyến này tốn". Chuyến có xét nghiệm thường tốn thời gian và tiền hơn, nhưng là lần bác sĩ có thêm thông tin để kê đơn phù hợp. Tính trước vào bảng năm để không bất ngờ.
Đang trên đường hoặc ở nhà mà có dấu hiệu nặng: cấp cứu trước
Người bệnh ở xa cơ sở khám hay có tâm lý cố đợi tới ngày hẹn cho đỡ một chuyến. Với dấu hiệu nặng thì không đợi: khó thở, đau ngực, lơ mơ, ngất, co giật, yếu liệt nửa người, nói khó, phù mặt hoặc môi, nổi mẩn lan nhanh, chảy máu không cầm. Gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền xe, chưa cần biết có đúng nơi đăng ký hay không. Mang theo vỏ thuốc và sổ khám.
Cũng vậy khi đã hết thuốc mà chưa sắp được chuyến đi: báo cơ sở khám ngay trong ngày, hỏi cách xử lý, báo người nhà để có người đưa đi sớm. Tiền xe một chuyến đột xuất luôn nhỏ hơn cái giá của việc chờ. Nhà ở xa nên lưu sẵn cách liên hệ của trạm y tế xã, phường và của một người hàng xóm có xe, để lúc cần không phải loay hoay.
Câu hỏi thường gặp
Tiền đi lại lấy thuốc có nên tính vào chi phí bệnh mạn tính không?
Nên tính. Xăng xe, vé xe, gửi xe, ăn uống và ngày công người nhà nghỉ làm cộng lại có khi ngang phần cùng chi trả tiền thuốc. Không ghi ra thì ngân sách luôn thiếu và gánh nặng dồn lên một người mà không ai thấy.
Ở xa cơ sở khám thì có được cấp thuốc dài ngày hơn không?
Việc cấp thuốc mỗi đợt bao lâu do bác sĩ quyết theo tình trạng người bệnh và quy định hiện hành. Bạn nên nói rõ hoàn cảnh đi lại xa để bác sĩ có thông tin, nhưng không nên tự mua thêm ngoài hay tự kéo dài thuốc cho đỡ đi.
Người nhà có được lấy thuốc bảo hiểm thay cho người bệnh không?
Tuỳ quy định và cách làm của từng cơ sở khám, có nơi yêu cầu người bệnh có mặt để khám trước khi cấp thuốc. Hỏi quầy BHYT của chính nơi mình khám, hỏi rõ cần mang giấy tờ gì, đừng làm theo lời kể của nhà khác.
Có cách nào giảm số chuyến đi khám mà vẫn đúng quy định?
Có vài cách: hẹn các chuyên khoa cùng ngày, chuẩn bị đủ giấy tờ để không phải quay lại, hỏi quầy BHYT về nơi đăng ký khám ban đầu gần nhà hơn nếu phù hợp, và nói với bác sĩ về hoàn cảnh đi lại để bác sĩ cân nhắc khi sắp lịch.
Có nên mua lại đơn cũ ở nhà thuốc gần nhà thay vì đi khám xa?
Không nên tự làm. Đơn cũ có thể đã được bác sĩ thay đổi, mua ngoài thì mất phần bảo hiểm trả, và người bệnh bỏ lỡ lần khám cần thiết. Nếu đi lại quá khó, hỏi bác sĩ và quầy BHYT về phương án hợp lệ.
Ghi ngày công người nhà vào chi phí có cần thiết không?
Cần, vì đó là thu nhập mất thật của người chăm. Ghi ra giúp gia đình luân phiên công bằng hơn, giúp sắp lịch hẹn vào ngày nghỉ, và là thông tin có ích khi trình bày hoàn cảnh xin hỗ trợ.