Người bệnh có nhiều bệnh mạn tính và khám ở nhiều chuyên khoa nên làm ngay một việc: gom tất cả thuốc đang dùng, từ mọi nơi kê và mọi nơi mua, vào một danh sách một trang, rồi mang danh sách đó đến mỗi lần khám và mỗi lần mua thuốc. Đó là cách đơn giản nhất để không phải trả tiền hai lần cho hai hộp cùng một hoạt chất, và để bác sĩ thấy toàn bộ bức tranh trước khi kê thêm.
Danh sách này không dùng để tự gạch bớt thuốc. Khi thấy hai dòng có vẻ trùng, việc của bạn là đánh dấu và hỏi bác sĩ kê đơn hoặc dược sĩ; thuốc nào giữ, thuốc nào thôi là việc họ quyết. Phần còn lại của bài là cách lập danh sách, cách nhận ra chỗ có thể trùng trên giấy tờ, và cách nói để bác sĩ, dược sĩ xem giúp.
Vì sao nhiều nơi kê thì dễ tốn tiền trùng
Ông Bảy khám tim mạch ở một bệnh viện, khám nội tiết ở một nơi khác, đau khớp thì ra phòng khám gần nhà, thỉnh thoảng còn mua thêm thuốc ở nhà thuốc khi thấy khó chịu. Mỗi nơi chỉ thấy phần của mình. Nếu không ai đưa ra danh sách đầy đủ, rất có thể hai nơi cùng kê một hoạt chất dưới hai tên thương mại khác nhau, hoặc nhà thuốc bán thêm một thứ mà trong đơn đã có. Gia đình trả tiền hai lần mà không biết.
Chuyện trùng không chỉ là tiền. Hai thuốc cùng hoạt chất dùng cùng lúc có thể vượt mức bác sĩ dự tính; một số thuốc cũng không nên dùng chung với nhau. Đó là chuyện chuyên môn, người nhà không tự đánh giá được, nhưng người nhà có thể làm phần việc đầu tiên: đưa đủ thông tin cho người có chuyên môn xem.
Thêm một lý do về tiền ít ai để ý: khi bác sĩ không biết người bệnh đang mua ngoài thứ gì, bác sĩ cũng không thể cân nhắc thay bằng lựa chọn trong danh mục bảo hiểm. Danh sách đầy đủ giúp bác sĩ có cơ sở để trả lời câu hỏi "có cách nào nhẹ tiền hơn không".
Mẫu danh sách thuốc một trang
Kẻ một trang giấy theo các cột dưới đây. Mỗi thuốc một dòng, kể cả thuốc mua ở nhà thuốc không theo đơn, thuốc bổ, thực phẩm chức năng. Chép đúng tên và hoạt chất từ vỏ hộp; chữ trên vỏ nhỏ thì nhờ dược sĩ đọc giúp.
| Tên trên vỏ hộp | Hoạt chất | Ai kê, ở đâu | Lấy hay mua ở đâu | Tiền mỗi tháng, ví dụ giả định | Ghi chú cần hỏi |
|---|---|---|---|---|---|
| Thuốc A | Hoạt chất X | Bác sĩ tim mạch, cơ sở 1 | Quầy BHYT cơ sở 1 | 2 đơn vị cùng chi trả | |
| Thuốc B | Hoạt chất Y | Bác sĩ nội tiết, cơ sở 2 | Nhà thuốc ngoài | 9 đơn vị tự trả | Hỏi có lựa chọn trong danh mục không |
| Thuốc C | Hoạt chất X | Phòng khám gần nhà | Nhà thuốc ngoài | 5 đơn vị tự trả | Cùng hoạt chất với thuốc A, cần hỏi |
| Thuốc bổ D | Nhiều thành phần | Tự mua | Nhà thuốc ngoài | 4 đơn vị tự trả | Báo bác sĩ đang dùng |
Ở ví dụ giả định này, thuốc A và thuốc C có cùng hoạt chất X. Danh sách không nói được nên bỏ cái nào, và người nhà cũng không được tự bỏ. Nó chỉ cho thấy một câu hỏi cần mang đến bác sĩ, và một khoản 5 đơn vị mỗi tháng có thể đang bị chi trùng. Ngoài trang này, ghi thêm ở góc trên cùng: họ tên, năm sinh, dị ứng thuốc nếu có, các bệnh đang theo dõi, số thẻ bảo hiểm.
Lập danh sách: làm một lần cho đủ
Chọn một buổi rảnh, gom hết thuốc trong nhà của người bệnh ra một chỗ. Đừng chỉ chép từ đơn, vì đơn không có những thứ mua thêm.
- Gom mọi vỏ hộp, vỉ thuốc, lọ đang dùng, cả trong túi xách, ngăn kéo, đầu giường.
- Gom các đơn thuốc và bảng kê gần nhất của từng nơi khám.
- Với mỗi thứ, chép tên trên vỏ và hoạt chất. Không đọc được thì để trống, mang cả vỏ ra nhà thuốc nhờ dược sĩ đọc.
- Ghi ai kê và lấy ở đâu. Thuốc tự mua thì ghi rõ "tự mua".
- Ghi tiền mỗi tháng của từng dòng, theo bảng kê và hoá đơn.
- Đánh dấu những dòng có cùng hoạt chất, hoặc tên na ná nhau, vào cột "cần hỏi". Chỉ đánh dấu, không tự quyết.
- Chụp ảnh trang danh sách, gửi một bản cho người nhà cùng chăm. Giữ bản giấy trong bìa khám bệnh.
Những thuốc cũ đã ngưng theo lời bác sĩ, thuốc hết hạn, thuốc của người khác trong nhà, tách riêng ra, không đưa vào danh sách đang dùng. Cách xử lý thuốc thừa hỏi dược sĩ; đừng giữ lại "phòng khi cần" rồi lẫn với thuốc đang dùng.
Câu nói mẫu khi đưa danh sách cho bác sĩ, dược sĩ
Nhiều người ngại đưa danh sách vì sợ bác sĩ nghĩ mình không tin. Thực tế bác sĩ, dược sĩ thường đánh giá cao việc này. Nói ngắn, rõ mục đích:
- Với bác sĩ ở mỗi lần khám: "Thưa bác sĩ, đây là danh sách mọi thuốc bố con đang dùng, từ ba nơi khám và cả thuốc tự mua. Con xin gửi bác sĩ xem trước khi kê đợt này ạ."
- Khi có dòng nghi trùng: "Con thấy thuốc này và thuốc kia ghi cùng một hoạt chất, do hai nơi kê. Con không dám tự bỏ, bác sĩ xem giúp con có cần cả hai không ạ?"
- Về tiền: "Khoản mua ngoài mỗi tháng của bố con đang khá nặng. Nếu có lựa chọn nào trong danh mục bảo hiểm mà bác sĩ thấy được, con xin bác sĩ cân nhắc giúp ạ."
- Với dược sĩ ở nhà thuốc trước khi mua thêm: "Anh xem giúp em thuốc này có trùng hoạt chất với thứ nào trong danh sách bố em đang dùng không, trước khi em mua ạ."
- Khi một nơi khám đổi thuốc: "Bác sĩ bên tim mạch vừa đổi thuốc cho bố con, con cập nhật danh sách rồi, bác sĩ xem lại giúp con một lượt ạ."
Nếu bác sĩ ở hai nơi có ý kiến khác nhau, đừng tự chọn nghe bên nào. Nói lại với từng bác sĩ là bên kia đang kê gì, để họ biết và thống nhất. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó.
Những chỗ dễ trả tiền trùng mà ít ai để ý
Thuốc giảm đau, hạ sốt mua lẻ. Nhiều thuốc cảm cúm, giảm đau mua không cần đơn có chung một hoạt chất phổ thông như paracetamol, chỉ khác tên. Người già tự mua thêm khi đau khớp, trong khi đơn đã có. Ghi cả những thứ này vào danh sách và hỏi dược sĩ trước khi mua.
Hai tên thương mại cho một hoạt chất. Cơ sở bảo hiểm cấp sản phẩm này, nhà thuốc ngoài bán sản phẩm khác. Nhìn tên thì khác hẳn, nhìn hoạt chất thì giống. Đây là lý do cột hoạt chất quan trọng hơn cột tên.
Thuốc bổ, thực phẩm chức năng. Không phải thuốc nhưng tốn tiền đều đặn và có thể ảnh hưởng tới thuốc đang dùng. Ghi vào danh sách để bác sĩ biết; dùng tiếp hay không, hỏi bác sĩ.
Đơn cũ mua lại. Người bệnh tự mang đơn cũ ra nhà thuốc mua lại trong khi bác sĩ đã đổi thuốc. Kết quả là vừa có thuốc mới, vừa có thuốc cũ. Danh sách cập nhật sau mỗi lần khám giúp tránh việc này.
Dấu hiệu nặng hoặc nghi đã dùng trùng: cấp cứu trước, danh sách mang theo
Nếu nghi người bệnh đã lỡ dùng hai thuốc trùng nhau hoặc dùng nhầm, và có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, lơ mơ, co giật, phù mặt hoặc môi, nổi mẩn lan nhanh, nôn ra máu hay chảy máu không cầm, yếu liệt nửa người, thì gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền. Mang theo danh sách thuốc và toàn bộ vỏ thuốc đã dùng.
Nếu chưa có dấu hiệu nặng nhưng vẫn lo, gọi cho cơ sở đang theo dõi hoặc hỏi dược sĩ ngay, đừng chờ đến ngày tái khám. Đây là lúc danh sách một trang phát huy hết giá trị: người nhận điện thoại hỏi gì, bạn đọc được ngay, không phải lục tìm từng vỏ hộp.
Một thói quen nhỏ đáng giữ: để bản chụp danh sách trong điện thoại của ít nhất hai người nhà. Người bệnh có thể được người khác đưa đi cấp cứu, lúc đó ai có danh sách thì người đó nói được với bác sĩ trực.
Sau khi bác sĩ xem danh sách: tính lại tiền mỗi tháng
Khi bác sĩ đã xem danh sách và có điều chỉnh, ví dụ thống nhất giữa hai nơi kê, hoặc chuyển một thuốc mua ngoài sang lựa chọn trong danh mục bảo hiểm, thì bảng tiền của nhà bạn cũng đổi. Đừng để danh sách cũ nằm nguyên. Gạch dòng đã thôi, ghi ngày và tên bác sĩ đã quyết định, thêm dòng mới, rồi cộng lại tiền mỗi tháng. Ví dụ giả định: trước khi rà, ông Bảy tự trả 18 đơn vị mỗi tháng; sau khi bác sĩ thống nhất, còn 11 đơn vị. Con số mới này là căn cứ để cả nhà điều chỉnh khoản góp.
Cũng có trường hợp bác sĩ xem xong và giữ nguyên tất cả, vì mỗi thuốc có lý do riêng. Khi đó tiền không giảm, nhưng gia đình biết chắc mình không chi trùng, và yên tâm hơn khi trả. Đó cũng là một kết quả có giá trị. Nếu tiền vẫn vượt sức, bước tiếp theo là hỏi phòng công tác xã hội và tìm hiểu chính sách hỗ trợ, chứ không phải tự gạch bớt.
Ghi chú quan trọng: chỉ gạch một dòng khỏi danh sách khi chính bác sĩ kê đơn đã nói thôi dùng. Lời khuyên của người quen, của người bán hàng, hay cảm giác "dạo này khoẻ rồi" không phải căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh khám ở nhiều nơi có cần một danh sách thuốc chung không?
Rất nên có. Mỗi nơi khám chỉ thấy phần thuốc của mình, danh sách chung giúp bác sĩ thấy đủ trước khi kê, giúp dược sĩ kiểm trùng trước khi bán, và giúp gia đình không trả tiền hai lần cho cùng một hoạt chất.
Thấy hai thuốc cùng hoạt chất thì có nên bỏ bớt một thuốc cho đỡ tiền không?
Không tự bỏ. Đánh dấu hai dòng đó và hỏi bác sĩ kê đơn hoặc dược sĩ. Có trường hợp cần cả hai vì lý do chuyên môn, có trường hợp bác sĩ sẽ điều chỉnh. Quyết định thuộc về bác sĩ, người nhà chỉ đưa thông tin.
Danh sách thuốc nên có những cột nào?
Tối thiểu gồm tên trên vỏ hộp, hoạt chất, ai kê và ở đâu, lấy hay mua ở đâu, tiền mỗi tháng và một cột ghi chú cần hỏi. Góc trên ghi họ tên, năm sinh, dị ứng thuốc nếu có, các bệnh đang theo dõi và số thẻ bảo hiểm y tế.
Thuốc bổ và thực phẩm chức năng có cần ghi vào danh sách không?
Nên ghi. Chúng tốn tiền đều đặn và bác sĩ cần biết người bệnh đang dùng gì ngoài đơn. Có tiếp tục dùng hay không thì hỏi bác sĩ, đừng tự quyết dựa vào lời quảng cáo hay lời người quen.
Bao lâu nên cập nhật danh sách thuốc một lần?
Sau mỗi lần khám có đổi thuốc, mỗi lần mua thêm thuốc mới, và rà lại toàn bộ khoảng mỗi quý. Ghi ngày cập nhật ở góc trang để bác sĩ biết danh sách mới đến đâu, gửi bản chụp cho người nhà cùng chăm.
Đưa danh sách thuốc cho bác sĩ có bị coi là không tin bác sĩ không?
Thường là ngược lại. Bác sĩ cần thông tin đầy đủ để kê an toàn và hợp túi tiền. Nói ngắn rằng đây là danh sách mọi thuốc đang dùng từ các nơi khám, xin bác sĩ xem trước khi kê, là đủ lịch sự và rõ ràng.