Nếu không đủ tiền mua thuốc ngoài danh mục mà bác sĩ kê, việc đầu tiên là nói thật với chính bác sĩ kê đơn, càng sớm càng tốt, rằng gia đình đang không lo nổi khoản này, rồi hỏi bác sĩ có phương án nào phù hợp không. Song song, hỏi quầy bảo hiểm y tế xem có phần quyền lợi nào mình chưa dùng, và hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện về nguồn hỗ trợ. Điều không được làm là lặng lẽ không mua rồi coi như xong.
Thiếu tiền thuốc không phải chuyện đáng xấu hổ. Rất nhiều gia đình đã từng ở đúng chỗ đó. Bác sĩ, dược sĩ, cán bộ bảo hiểm và nhân viên công tác xã hội đều gặp chuyện này thường xuyên. Họ chỉ giúp được khi biết. Câu nói khó nhất thường là câu đầu tiên; bài này đưa sẵn câu ấy cho bạn.
Thứ tự việc nên làm
Làm từ trên xuống. Không cần xong bước trước mới làm bước sau, nhưng đừng bỏ bước một.
- Nói với bác sĩ kê đơn: gia đình không đủ tiền cho thuốc ngoài danh mục, hỏi có phương án phù hợp nào không. Quyết định là của bác sĩ.
- Hỏi quầy bảo hiểm y tế: thẻ còn hạn không, có đúng nơi đăng ký không, có quyền lợi nào gia đình chưa biết không, ví dụ nhóm đối tượng được hưởng mức cao hơn.
- Hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện, nếu có: có nguồn hỗ trợ nào cho người bệnh khó khăn, cần hồ sơ gì.
- Xem lại các nguồn khác của gia đình: bảo hiểm sức khoẻ thương mại, phúc lợi nơi làm việc, anh chị em.
- Nếu thuộc hộ nghèo, cận nghèo hay nhóm được hỗ trợ, hỏi UBND xã, phường về giấy tờ xác nhận và các chính sách hiện hành.
- Trong suốt thời gian đó, giữ liên lạc với bác sĩ; nếu chưa mua được thuốc, báo cho bác sĩ biết.
Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó. Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài. Không mua thuốc mà không báo, bác sĩ sẽ nghĩ người bệnh đang dùng đủ, và mọi đánh giá ở lần tái khám có thể lệch đi.
Câu nói mẫu với bác sĩ, tuỳ hoàn cảnh
Chọn câu phù hợp, nói chậm, nhìn thẳng. Nếu khó nói trực tiếp, viết ra giấy rồi đưa bác sĩ đọc cũng được.
- "Thưa bác sĩ, em xin phép nói thật: thuốc ngoài danh mục này nhà em không đủ tiền mua cho cả đợt. Bác sĩ có phương án nào phù hợp hơn với hoàn cảnh nhà em không ạ?"
- "Nhà em mua được một phần thôi ạ. Em không muốn tự chia nhỏ thuốc của mẹ, nên em hỏi bác sĩ nên làm thế nào ạ."
- "Nếu thuốc này thật sự cần, nhà em phải mất vài ngày để xoay tiền. Trong lúc chờ, nhà em nên làm thế nào để mẹ không bị gián đoạn thuốc ạ?"
- "Bác sĩ cho em hỏi ở đây có phòng công tác xã hội không, em muốn hỏi về hỗ trợ ạ."
Không cần xin lỗi nhiều, không cần kể dài. Một câu rõ ràng về tình hình tiền, một câu hỏi về phương án, thế là đủ để bác sĩ hiểu. Có khi bác sĩ giữ nguyên thuốc vì đó là lựa chọn phù hợp nhất, khi ấy bạn biết mình cần tìm hỗ trợ cho đúng khoản này; có khi bác sĩ cân nhắc khác. Cả hai đều tốt hơn việc không nói gì.
Hỏi ai, mang gì, kỳ vọng gì
Mỗi nơi giúp được một phần. Biết trước nơi nào làm được gì giúp bạn không hy vọng sai chỗ.
| Nơi hỏi | Giúp được gì | Mang theo | Không nên kỳ vọng |
|---|---|---|---|
| Bác sĩ kê đơn | Cân nhắc phương án điều trị phù hợp hoàn cảnh | Đơn, danh sách thuốc đang dùng, con số tiền tự trả | Bác sĩ đổi thuốc chỉ vì gia đình yêu cầu |
| Quầy bảo hiểm y tế | Giải thích quyền lợi, danh mục, điều kiện, hạn thẻ | Thẻ hoặc mã thẻ, đơn, bảng kê | Quầy quyết định thuốc nào được kê |
| Phòng công tác xã hội | Hướng dẫn nguồn hỗ trợ, kết nối nhà hảo tâm hoặc quỹ | Giấy tờ bệnh, hoá đơn, giấy tờ hoàn cảnh | Hỗ trợ có ngay trong ngày |
| UBND xã, phường | Xác nhận hoàn cảnh, hướng dẫn chính sách địa phương | Giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ hộ | Trả trực tiếp tiền thuốc |
| Cơ quan bảo hiểm xã hội | Giải đáp quy định hiện hành về quyền lợi | Thẻ, giấy tờ liên quan | Giải quyết thay cho cơ sở khám |
Bảng giúp bạn đi đúng thứ tự và mang đúng giấy. Đặc biệt, chuẩn bị sẵn một bộ giấy gồm đơn, hoá đơn, giấy ra viện hay sổ khám, và giấy tờ hoàn cảnh nếu có, vì hầu hết nơi hỗ trợ đều hỏi những thứ này.
Ví dụ giả định: chú Tư và đợt thuốc dở dang
Chú Tư đang dùng một thuốc ngoài danh mục, mỗi đợt, giả định, 20 đơn vị. Tháng này con trai chú bị giảm thu nhập, cả nhà chỉ gom được 8 đơn vị. Chú định mua một ít, uống thưa ra cho kéo dài, không nói với ai.
Con gái chú biết chuyện, khuyên chú đi tái khám sớm vài ngày. Ở phòng khám, chị nói đúng câu mẫu đầu tiên. Bác sĩ hỏi thêm vài câu về tình trạng của chú, giải thích lý do chọn thuốc, rồi cân nhắc và điều chỉnh đơn theo đánh giá chuyên môn. Bác sĩ cũng chỉ chị tới phòng công tác xã hội, nơi hướng dẫn chị làm hồ sơ xin hỗ trợ cho các đợt sau.
Không phải lần nào kết quả cũng như vậy; có trường hợp bác sĩ giữ nguyên thuốc vì đó là lựa chọn cần thiết. Nhưng nếu chú Tư cứ lặng lẽ uống thưa ra, bác sĩ không biết, và lần tái khám sau có thể đánh giá sai tình trạng của chú. Các con số trong ví dụ là giả định.
Điều không được tự làm khi thiếu tiền
Không tự chia nhỏ, giãn, uống cách ngày. Thay đổi cách dùng thuốc là việc của bác sĩ. Tự làm có thể ảnh hưởng tới việc điều trị mà gia đình không lường được.
Không mượn thuốc của người khác, không dùng thuốc thừa của người khác. Cùng tên bệnh không có nghĩa là cùng thuốc, cùng cách dùng.
Không mua thuốc trôi nổi giá rẻ bất thường. Thuốc không rõ nguồn gốc, không hoá đơn có thể mất tiền mà còn hại sức khoẻ. Giá rẻ bất thường là dấu hiệu cần dừng lại.
Không vay nóng lãi cao để mua thuốc trước khi hỏi các nơi hỗ trợ. Hỏi bác sĩ, quầy bảo hiểm y tế, phòng công tác xã hội trước. Vay nóng có thể đẩy cả gia đình vào khó khăn lâu dài hơn chính khoản tiền thuốc.
Không chờ tới khi có dấu hiệu nặng. Nếu người bệnh khó thở, đau ngực, lơ mơ, co giật, yếu liệt nửa người, chảy máu không cầm, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, mang theo vỏ thuốc đang dùng. Cấp cứu luôn đi trước, tiền tính sau.
Bộ giấy tờ nên chuẩn bị sẵn khi đi hỏi hỗ trợ
Hầu hết nơi hỗ trợ đều hỏi những giấy tờ tương tự nhau. Chuẩn bị một bìa đủ các mục dưới đây, chụp thêm một bản lưu trong điện thoại, đánh dấu khi đã có.
- Giấy tờ tuỳ thân của người bệnh và thẻ hoặc mã thẻ bảo hiểm y tế còn hạn.
- Đơn thuốc có dòng thuốc ngoài danh mục, sổ khám hoặc giấy ra viện có chẩn đoán.
- Hoá đơn các lần đã mua thuốc ngoài danh mục, xếp theo ngày.
- Một tờ tổng hợp tự viết: mỗi đợt tự trả bao nhiêu, đã dùng bao lâu, dự kiến còn bao lâu theo lời bác sĩ.
- Giấy tờ xác nhận hoàn cảnh nếu có, ví dụ giấy tờ hộ nghèo, cận nghèo, xác nhận của UBND xã, phường.
- Một đoạn trình bày ngắn: "Gia đình em có bố đang điều trị dài ngày, thuốc ngoài danh mục mỗi đợt khoảng… Thu nhập gia đình hiện nay… Gia đình đã trao đổi với bác sĩ và mong được hướng dẫn về các nguồn hỗ trợ."
Có sẵn bộ giấy này, bạn không phải chạy đi chạy lại bổ sung. Cảnh giác với những người nhận "làm hộ hồ sơ xin hỗ trợ" và đòi phí trước; các nơi hỗ trợ chính thức hướng dẫn trực tiếp, không cần người trung gian thu tiền.
Sau khi đã qua giai đoạn khó: chuẩn bị cho lần sau
Khi đợt khó khăn tạm qua, dành một buổi để rút kinh nghiệm. Ghi lại khoản tự trả mỗi đợt, những nơi đã hỏi và kết quả, giấy tờ cần cho hồ sơ hỗ trợ. Lần sau gặp lại, gia đình không phải bắt đầu từ con số không.
Nếu thuốc ngoài danh mục còn kéo dài, cân nhắc một khoản dự phòng nhỏ mỗi tháng thay vì chờ đến đợt mua mới lo. Bàn với anh chị em ai góp phần nào, ghi rõ ràng. Một kế hoạch đều đặn, dù nhỏ, giúp cả nhà bớt căng thẳng mỗi lần đến hạn mua thuốc.
Và giữ thói quen nói chuyện với bác sĩ. Mỗi vài lần tái khám, một câu hỏi ngắn như "Thưa bác sĩ, về lâu dài nhà em vẫn cần chuẩn bị khoản thuốc này chứ ạ?" giúp gia đình biết trước để không bị bất ngờ. Đó cũng là lúc nhắc lại với bác sĩ nếu hoàn cảnh tiền bạc đã thay đổi, tốt lên hay xấu đi, để bác sĩ có đủ thông tin khi cân nhắc phác đồ cho những tháng tiếp theo.
Cuối cùng, nếu người bệnh là cha mẹ lớn tuổi, hãy nói với cha mẹ rằng chuyện tiền thuốc là việc chung của cả nhà. Người già hay giấu chuyện tự bớt thuốc vì thương con; một lời trấn an rõ ràng có khi giữ cho việc điều trị đều đặn hơn mọi kế hoạch trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Nói với bác sĩ là không đủ tiền có bị coi thường không?
Bác sĩ gặp chuyện này thường xuyên và cần biết để cân nhắc phương án phù hợp. Hãy nói thật, ngắn gọn, lịch sự: gia đình không đủ tiền cho khoản này và hỏi có phương án nào phù hợp hơn không.
Không đủ tiền thì có nên mua một nửa rồi dùng thưa ra không?
Không nên tự làm vậy. Thay đổi cách dùng thuốc phải do bác sĩ quyết định. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó để được hướng dẫn cụ thể.
Phòng công tác xã hội của bệnh viện giúp được gì về tiền thuốc?
Thường họ hướng dẫn các nguồn hỗ trợ cho người bệnh khó khăn, giúp làm hồ sơ, kết nối với nhà hảo tâm hoặc quỹ. Mức và thời gian hỗ trợ tuỳ từng nơi; hãy mang đủ giấy tờ bệnh, hoá đơn và giấy tờ hoàn cảnh khi đến hỏi.
Hộ nghèo, cận nghèo có được hỗ trợ tiền thuốc ngoài danh mục không?
Chính sách thường hỗ trợ ở phần bảo hiểm y tế và một số khoản theo quy định; phần ngoài danh mục thì tuỳ từng chương trình. Hãy hỏi UBND xã, phường và phòng công tác xã hội về các chính sách và nguồn hỗ trợ hiện hành.
Người bệnh có dấu hiệu nặng trong lúc gia đình đang lo tiền thì làm gì?
Gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền. Mang theo vỏ thuốc đang dùng và thẻ bảo hiểm y tế. Chuyện tiền thuốc ngoài danh mục giải quyết sau khi người bệnh đã được xử trí.
Có nên vay tiền để mua thuốc ngoài danh mục không?
Trước khi vay, hãy hỏi bác sĩ về phương án, hỏi quầy bảo hiểm y tế về quyền lợi, hỏi phòng công tác xã hội về hỗ trợ. Nếu vẫn phải vay, tránh vay nóng lãi cao vì có thể đẩy gia đình vào khó khăn lâu dài hơn.