Khi vừa được bác sĩ cho biết mình mắc một bệnh phải theo dõi lâu dài như tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh tim, hãy chuẩn bị tinh thần rằng vài tháng đầu thường tốn hơn những tháng về sau: khám nhiều lần hơn, xét nghiệm nhiều hơn, bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc vài lượt, và gia đình phải mua lần đầu những thứ dùng lâu như máy đo. Ước tiền theo hai mức, "mấy tháng đầu" và "tháng ổn định", thay vì lấy tháng đầu làm chuẩn cho cả đời.
Việc cần làm ngay không phải là tìm thuốc rẻ hay mua thêm thứ gì, mà là kiểm thẻ bảo hiểm y tế, lập một bìa giấy tờ, hỏi bác sĩ vài câu về chi phí, và tránh những quyết định vội do hoảng. Bài này đi theo đúng thứ tự đó. Thuốc gì, dùng thế nào, bao lâu tái khám là việc của bác sĩ điều trị.
Vì sao mấy tháng đầu thường tốn hơn
Lần đầu phát hiện bệnh, bác sĩ cần nhiều thông tin hơn: thêm xét nghiệm, có khi thêm chẩn đoán hình ảnh, khám thêm chuyên khoa để kiểm các cơ quan liên quan. Những lần này có phần tự trả, cộng dồn lại trong vài tuần. Sau đó, bác sĩ thường hẹn khám gần nhau hơn để xem người bệnh hợp với phác đồ thế nào, và có thể điều chỉnh. Mỗi lần điều chỉnh có khi thêm một hộp thuốc mới, hoặc một thuốc phải mua ngoài.
Cùng lúc, gia đình mua những thứ lần đầu: máy đo huyết áp, máy đo đường huyết, sổ theo dõi, hộp chia thuốc. Những khoản này mua một lần dùng lâu, nhưng rơi vào đúng tháng đầu nên tháng đó nhìn rất nặng. Thêm nữa, nhiều người phát hiện bệnh khi khám ở nơi không phải nơi đăng ký ban đầu, hay khi đi cấp cứu, nên lần đầu có thể trả nhiều hơn các lần sau.
Hiểu được điều này giúp gia đình bớt hoảng. Tháng đầu tốn không có nghĩa là tháng nào cũng tốn như thế. Nhưng cũng không nên lạc quan quá: sau giai đoạn đầu vẫn còn khoản đều đặn hằng tháng, và đó mới là con số cần đưa vào ngân sách dài hạn.
Hai mức chi phí: mấy tháng đầu và tháng ổn định, ví dụ giả định
Ví dụ giả định cho anh Minh, bốn mươi lăm tuổi, đi làm có thẻ bảo hiểm qua công ty, mới phát hiện bệnh. Đơn vị là "đơn vị" quy ước; số thật của bạn lấy từ bảng kê và hoá đơn.
| Khoản | Mỗi tháng trong giai đoạn đầu | Mỗi tháng khi đã ổn định | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phần cùng chi trả tiền thuốc trong danh mục | 6 đơn vị | 4 đơn vị | Giai đoạn đầu hẹn dày hơn |
| Thuốc ngoài danh mục mua ở nhà thuốc | 8 đơn vị | Tuỳ phác đồ bác sĩ chọn | Hỏi bác sĩ về lựa chọn trong danh mục |
| Xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh phần tự trả | 10 đơn vị | 2 đơn vị | Về sau thường theo chu kỳ |
| Máy đo, sổ, hộp chia thuốc | 12 đơn vị, một lần | 0 | Mua một lần, hỏi bác sĩ cần loại nào |
| Vật tư theo dõi tại nhà | 3 đơn vị | 3 đơn vị | Nếu bác sĩ dặn đo tại nhà |
| Đi lại, nghỉ làm | 6 đơn vị | 2 đơn vị | Giai đoạn đầu đi nhiều chuyến |
Tháng đầu của anh Minh vượt 40 đơn vị, trong khi tháng ổn định chỉ khoảng 11 đến 19 đơn vị tuỳ có thuốc mua ngoài hay không. Nếu lấy tháng đầu làm chuẩn, cả nhà sẽ nghĩ không kham nổi và có thể đưa ra quyết định sai. Nếu lấy tháng ổn định làm chuẩn ngay từ đầu, cả nhà sẽ hụt tiền trong giai đoạn đầu. Ghi đủ hai mức là cách tránh cả hai.
Tuần đầu tiên: kiểm thẻ và lập bìa giấy tờ
Mấy việc này làm một lần, giúp tiền thuốc về sau được tính đúng ngay từ đầu.
- Kiểm thẻ bảo hiểm y tế: còn hạn không, nơi đăng ký khám ban đầu ở đâu, đang hưởng theo nhóm đối tượng nào. Hỏi quầy BHYT hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nếu chưa rõ.
- Nếu bệnh được phát hiện ở nơi không phải nơi đăng ký ban đầu, hỏi quầy BHYT nơi đó: lần khám này được tính thế nào, các lần sau nên khám ở đâu, có cần giấy chuyển tuyến không.
- Lập một bìa giấy tờ riêng cho bệnh: kết quả xét nghiệm, đơn thuốc, bảng kê, hoá đơn nhà thuốc, giấy hẹn. Xếp theo ngày, mới nhất ở trên.
- Nếu đi làm có bảo hiểm sức khoẻ của công ty, hỏi bộ phận nhân sự hoặc đọc phần quyền lợi ngoại trú để biết có được hoàn phần nào không và cần giữ chứng từ gì.
- Ghi lại ngày phát hiện bệnh và nơi phát hiện. Một số hợp đồng bảo hiểm, một số chính sách hỗ trợ có hỏi thông tin này.
- Lập bảng tiền theo hai mức như trên, cập nhật sau mỗi lần khám trong ba tháng đầu.
Đừng vứt bất cứ giấy nào trong giai đoạn này, kể cả những tờ trông không quan trọng. Bìa giấy tờ ba tháng đầu là thứ bác sĩ, quầy BHYT và công ty bảo hiểm đều có thể hỏi tới về sau.
Câu hỏi mẫu về tiền cho lần khám đầu tiên
Lần khám đầu thường nặng nề về tinh thần, người bệnh ít nghĩ tới tiền. Người nhà đi cùng nên cầm sẵn mấy câu này, hỏi vào cuối buổi khi bác sĩ đã giải thích xong về bệnh:
- "Thưa bác sĩ, mấy tháng đầu nhà con nên chuẩn bị đi khám khoảng mấy lần, có những xét nghiệm nào ạ?"
- "Thuốc bác sĩ kê đợt này có thuốc nào ngoài danh mục bảo hiểm không ạ? Nếu có, bác sĩ cho con biết để nhà con chuẩn bị tiền."
- "Ở nhà có cần mua máy đo hay dụng cụ gì không ạ? Nếu cần, loại thông thường có được không ạ?"
- "Nhà con muốn dùng đúng như bác sĩ dặn lâu dài, nên con xin hỏi: nếu sau này chi phí khó, nhà con nên báo bác sĩ thế nào ạ?"
- Với quầy BHYT: "Chị ơi, em mới phát hiện bệnh cần theo dõi lâu dài. Em nên đăng ký khám và lấy thuốc ở đâu để được tính đúng quyền lợi ạ?"
Câu thứ tư quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nói trước với bác sĩ rằng gia đình muốn tuân thủ lâu dài và sẽ báo khi tiền khó, là mở sẵn một cánh cửa. Về sau khi tiền thật sự khó, người bệnh sẽ dễ nói hơn thay vì âm thầm tự bớt. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hãy nói thật với bác sĩ là chi phí đang khó.
Những quyết định vội nên tránh trong giai đoạn đầu
Mua ngay sản phẩm "hỗ trợ" người quen mách. Vừa nghe tin bệnh, họ hàng gửi tới đủ thứ lời khuyên, kèm những sản phẩm đắt tiền hứa hẹn "ổn định lâu dài". Đây là lúc gia đình dễ chi nhiều nhất cho thứ không cần. Muốn dùng thêm bất cứ thứ gì, hỏi bác sĩ trước.
Mua máy đo đắt nhất vì nghĩ đắt là chuẩn. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cần loại nào, có cần tính năng gì. Nhiều tính năng đắt tiền không dùng tới.
Mua vội bảo hiểm sức khoẻ mà không đọc phần bệnh có sẵn. Bệnh đã phát hiện trước khi mua thường được xử lý khác trong hợp đồng. Mua vội rồi mới biết phần thuốc của bệnh này không được trả là mất tiền phí. Đọc kỹ, hỏi rõ, ghi lại câu trả lời.
Tự ngưng thuốc khi thấy khoẻ lên. Thấy khoẻ có khi chính vì đang dùng thuốc đúng. Ngưng để đỡ tiền mà không hỏi bác sĩ là đánh đổi lớn nhất có thể xảy ra trong giai đoạn đầu.
Đổi nơi khám liên tục để tìm chỗ rẻ hơn. Mỗi nơi mới lại khám lại, xét nghiệm lại, tốn hơn. Nếu muốn đổi nơi, hỏi quầy BHYT về nơi đăng ký và mang đủ giấy tờ cũ để nơi mới không phải làm lại từ đầu.
Nhà mình đang có những nguồn chi trả nào: kiểm một lượt
Thẻ bảo hiểm y tế của người bệnh. Nguồn chính cho phần thuốc trong danh mục. Kiểm tình trạng thẻ, nhóm đối tượng, nơi đăng ký. Nếu người bệnh thuộc nhóm được hưởng mức cao hơn mà thẻ chưa ghi đúng, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về cách điều chỉnh theo quy định hiện hành.
Bảo hiểm sức khoẻ qua công ty hoặc tự mua. Đọc phần quyền lợi ngoại trú: có trả tiền thuốc theo đơn không, hạn mức thế nào, cần chứng từ gì, gửi trong bao lâu. Nhiều người có quyền lợi này mà không biết, vì chỉ nghĩ tới nằm viện.
Chế độ của nơi làm việc, công đoàn, hội nhóm. Một số nơi có khoản thăm hỏi, hỗ trợ khi người lao động hoặc người thân bị bệnh dài ngày. Hỏi bộ phận nhân sự hoặc công đoàn, không ngại.
Chính sách cho nhóm đối tượng. Người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật và một số nhóm khác có thể được hỗ trợ đóng bảo hiểm hoặc hưởng cao hơn. Hỏi UBND xã, phường và cơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện hiện hành.
Phòng công tác xã hội của bệnh viện. Nơi biết rõ các kênh hỗ trợ người bệnh đang có. Ghé hỏi một lần ngay giai đoạn đầu, kể cả khi chưa thấy cần, để biết mình có những lựa chọn nào nếu sau này tiền khó.
Dấu hiệu nặng trong giai đoạn đầu: cấp cứu trước
Giai đoạn đầu là lúc người bệnh còn chưa quen với bệnh và thuốc. Nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, đau ngực, phù mặt hoặc môi, nổi mẩn lan nhanh, lơ mơ, ngất, co giật, yếu liệt nửa người, nói khó, chảy máu không cầm, hãy gọi số cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, chưa tính chuyện tiền, chưa cần biết có đúng nơi đăng ký không. Mang theo vỏ thuốc mới được kê và bìa giấy tờ.
Nếu không phải dấu hiệu nặng nhưng thấy khó chịu sau khi bắt đầu dùng thuốc, đừng tự ngưng. Báo cho bác sĩ điều trị hoặc hỏi dược sĩ càng sớm càng tốt. Ghi lại ngày bắt đầu thuốc, ngày thấy khó chịu, mang theo khi gặp bác sĩ. Thông tin đó giúp bác sĩ điều chỉnh, và đó cũng là lý do giai đoạn đầu có nhiều lần hẹn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tháng đầu sau khi phát hiện bệnh lại tốn tiền nhiều như vậy?
Giai đoạn đầu thường có nhiều xét nghiệm, khám thêm chuyên khoa, hẹn tái khám gần nhau, bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc, và gia đình mua lần đầu những dụng cụ dùng lâu. Về sau khi ổn định, chi phí hằng tháng thường đều hơn.
Mới phát hiện bệnh ở nơi không phải nơi đăng ký thẻ thì tiền thuốc tính thế nào?
Tuỳ trường hợp và quy định hiện hành về khám đúng tuyến, thông tuyến. Hỏi quầy BHYT nơi khám để biết lần này được tính ra sao, và hỏi các lần sau nên khám, lấy thuốc ở đâu để được hưởng đúng quyền lợi.
Có cần mua máy đo tại nhà ngay khi mới phát hiện bệnh không?
Hỏi bác sĩ điều trị trước. Có bệnh bác sĩ dặn theo dõi tại nhà, có bệnh không cần. Nếu cần, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ loại nào phù hợp; loại đắt nhất chưa chắc cần thiết cho nhà bạn.
Mới phát hiện bệnh có nên mua ngay bảo hiểm sức khoẻ không?
Đọc kỹ phần bệnh có sẵn và thời gian chờ trước khi mua, vì bệnh đã phát hiện thường được xử lý khác trong hợp đồng. Hỏi rõ phần thuốc ngoại trú cho bệnh này có được trả không, ghi lại câu trả lời.
Nếu tiền thuốc sau này quá sức thì nói với bác sĩ thế nào?
Nói thẳng con số tự trả mỗi tháng và rằng gia đình muốn dùng đúng như bác sĩ dặn, xin bác sĩ cân nhắc phương án phù hợp. Đừng tự ngưng hay đổi thuốc vì tiền; hỏi thêm phòng công tác xã hội về hỗ trợ.
Giấy tờ nào cần giữ trong mấy tháng đầu?
Giữ tất cả: kết quả xét nghiệm, đơn thuốc, bảng kê, hoá đơn nhà thuốc, giấy hẹn, giấy ra viện nếu có. Xếp theo ngày trong một bìa riêng. Bác sĩ, quầy BHYT và công ty bảo hiểm có thể hỏi tới các giấy này về sau.